🌧️ भारतातील हिवाळी पाऊस (winter rainfall in india)
भारतात हिवाळी पाऊस 20 डिसेंबर ते मार्च या कालावधीत पडतो. हिवाळी मान्सूनमुळे प्रभावित होणारे दोन मुख्य प्रदेश:
- वायव्य भारतातील टेकड्या व मैदाने
- तामिळनाडूचा कोरोमंडल किनारा
हिवाळ्यात पाऊस का पडतो?
1. पश्चिमी विक्षोभ आणि 2. ईशान्य मान्सून या दोन कारणांमुळे भारतात हिवाळ्यात पाऊस पडतो.
1. पश्चिमी विक्षोभ (Western Disturbance)
- हे एक समशीतोष्ण चक्रीवादळ आहे.
- याचा उगम युरोपमधील भूमध्य समुद्रात होतो.
- ते पूर्वेकडे सरकत भारतात प्रवेश करते तेव्हा त्याला पश्चिमी विक्षोभ म्हणतात.
पाऊस कुठे?
- डोंगराळ राज्ये: जम्मू-काश्मीर, हिमाचल प्रदेश, उत्तराखंड — बर्फवृष्टी
- मैदानी राज्ये: पंजाब, हरियाणा, दिल्ली — पाण्याचे थेंब
जेट स्ट्रीम आणि पश्चिमी विक्षोभ
- मध्य आशिया–तिबेट–चीन प्रदेशात 6–12 किमी उंचीवर जेट प्रवाह वाहतात.
- यांना पश्चिमेकडील जेट स्ट्रीम म्हणतात.
- हिवाळ्यात सूर्य मकर रेषेकडे सरकल्यावर जेट प्रवाहही दक्षिणेकडे सरकतात.
- हिमालयामुळे ते दोन शाखांमध्ये विभागतात:
- उत्तरेकडील शाखा
- दक्षिणेकडील शाखा – उत्तर भारतीय मैदाने प्रभावित
पश्चिमी विक्षोभ भूमध्य समुद्र, काळा समुद्र आणि कॅस्पियन समुद्रातील ओलावा शोषून भारतात येतात.
कृषी लाभ: सफरचंद पिके (हिमालयीन राज्ये) आणि रब्बी पिकांसाठी (पंजाब-हरियाणा) उपयुक्त.
हिमरेषेवरील प्रभाव: 4400 मीटरपेक्षा जास्त उंचीवर बर्फवृष्टी.
2. हिवाळ्यातील ईशान्य मान्सून
.webp)
विषुववृत्तीय कमी दाब वर्षभर सूर्यकिरणांमुळे तयार होतो आणि तिकडे व्यापारी वारे वाहतात.
- कोरिओलिस बलामुळे व्यापारी वारे वळतात.
- उत्तर गोलार्धात दिशा: ईशान्य → नैऋत्य
- दक्षिण गोलार्धात दिशा: आग्नेय → वायव्य
हिवाळ्यात ITCZ मकर रेषेकडे सरकते आणि भारतात ईशान्य व्यापारी वारे प्रभावी होतात.
हे वारे जमिनीवरून येत असल्याने ओलावा नसतो आणि भारतात पाऊस पाडत नाहीत.
परंतु जे वारे बंगालच्या उपसागरावरून जातात ते ओलावा घेतात आणि:
- पश्चिम घाटावर आदळून तामिळनाडूच्या कोरोमंडल किनाऱ्यावर पाऊस पाडतात.
0 टिप्पण्या