शरीराच्या विविध प्रणाली व प्रमुख रोग

शरीराच्या विविध प्रणाली व प्रमुख रोग (Major Diseases of Human Body Systems)

मानवी शरीरातील प्रत्येक प्रणाली विशिष्ट कार्य करते. प्रत्येक प्रणालीशी संबंधित काही महत्त्वाचे रोग स्पर्धा परीक्षा तसेच सामान्य विज्ञानासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहेत.

शरीराची प्रणाली / अवयव	प्रमुख रोग
मेंदू व मज्जासंस्था	• पार्किन्सन रोग • अल्झायमर रोग • मल्टिपल स्क्लेरोसिस • स्ट्रोक • एपिलेप्सी • मेंदुज्वर (Meningitis) • एन्सेफलायटीस • मायग्रेन
डोळे व कान	• मोतीबिंदू • काचबिंदू • वयोमानानुसार मॅक्युलर डिजेनेरेशन (AMD) • डायबेटिक रेटिनोपॅथी • रेटिनाइटिस पिग्मेंटोसा • ओटीटिस मीडिया • टिनिटस • श्रवणशक्ती कमी होणे
श्वसन संस्था	• दमा (Asthma) • COPD • न्यूमोनिया • क्षयरोग (TB) • फुफ्फुसाचा कर्करोग • इंटरस्टिशियल लंग डिसीज (ILD) • स्लीप ॲपनिया
हृदय व रक्ताभिसरण संस्था	• कोरोनरी धमनी रोग (CAD) • हृदयविकाराचा झटका • उच्च रक्तदाब • हृदय अपयश • एथेरोस्क्लेरोसिस • अतालता (Arrhythmia) • स्ट्रोक
पचन संस्था	• GERD • पेप्टिक अल्सर • क्रोहन रोग • अल्सरेटिव्ह कोलायटिस • IBS (इरिटेबल बोवेल सिंड्रोम) • हिपॅटायटीस • यकृत सिरोसिस • स्वादुपिंडाचा दाह (Pancreatitis) • पित्ताशयातील खडे
अस्थी व स्नायू संस्था	• संधिवात • ऑस्टिओपोरोसिस • ऑस्टिओआर्थ्रायटिस • रुमॅटॉईड आर्थ्रायटिस • स्नायू ताण • मोच • टेंडिनाइटिस • बर्साइटिस
अंतःस्रावी संस्था	• मधुमेह • हायपोथायरॉईडीझम • हायपरथायरॉईडीझम • कुशिंग सिंड्रोम • अॅडिसन रोग • पिट्यूटरी विकार
मूत्र संस्था	• CKD (दीर्घकालीन मूत्रपिंड रोग) • मूत्रपिंडातील खडे • UTI (मूत्रमार्ग संक्रमण) • मूत्राशय संक्रमण (Cystitis) • AKI (तीव्र मूत्रपिंड दुखापत)
प्रजनन संस्था	• लैंगिक संक्रमित संसर्ग (STIs) • PCOS • एंडोमेट्रिओसिस • गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग • प्रोस्टेट कर्करोग • वंध्यत्व
त्वचा	• एक्जिमा • सोरायसिस • मुरुम • त्वचेचा कर्करोग • बुरशीजन्य संसर्ग • व्हिटिलिगो
मानसिक आरोग्य	• नैराश्य (Depression) • चिंता विकार (Anxiety Disorder) • स्किझोफ्रेनिया • बायपोलर डिसऑर्डर • OCD • PTSD • खाण्याचे विकार

📌 स्पर्धा परीक्षांसाठी महत्त्वाचे मुद्दे

• स्ट्रोक हा मेंदूशी संबंधित असून हृदय व रक्तवाहिन्यांच्या विकारांशीही संबंधित आहे.
• मधुमेह हा अंतःस्रावी संस्थेचा सर्वात सामान्य रोग आहे.
• COPD चे प्रमुख कारण दीर्घकाळ धूम्रपान व वायू प्रदूषण आहे.
• GERD मध्ये पोटातील आम्ल अन्ननलिकेत परत येते.
• ऑस्टिओपोरोसिसमध्ये हाडांची घनता कमी होते.
• PCOS हा महिलांमधील सामान्य हार्मोनल विकार आहे.
• CKD म्हणजे दीर्घकालीन मूत्रपिंड विकार.
• AMD हा वृद्धांमध्ये दृष्टी कमी होण्याचे प्रमुख कारण आहे.
• OCD आणि PTSD हे मानसिक आरोग्याशी संबंधित महत्त्वाचे विकार आहेत.