तद्भव शब्द म्हणजे काय?
संस्कृत भाषेतून मराठीत येताना ध्वनी बदल होऊन जे शब्द तयार होतात त्यांना तद्भव शब्द म्हणतात. (तत् = ते + भव = उत्पन्न झालेले)
प्रत्येक पर्यायाचे विश्लेषण:
पर्याय (1) — ऊन ✅ — तद्भव
संस्कृत: उष्ण → (ध्वनी बदलाने) → ऊन — हे तद्भव आहे. ✔
पर्याय (2) — पाऊस ✅ — तद्भव
संस्कृत: प्रावृष → (ध्वनी बदलाने) → पाऊस — हे तद्भव आहे. ✔
पर्याय (3) — तहान ✅ — तद्भव
संस्कृत: तृष्णा → (ध्वनी बदलाने) → तहान — हे तद्भव आहे. ✔
पर्याय (4) — झाड ❌ — तद्भव नाही झाड हा शब्द संस्कृतमधून बदलून आलेला नाही. हा शब्द मराठी भाषेतील देशज (स्थानिक उत्पत्तीचा) शब्द आहे — म्हणजे तो संस्कृतेतर स्थानिक भाषेतून मराठीत आलेला आहे. त्यामुळे तो तद्भव नाही.
प्रश्न 2: व्यंग्यार्थ म्हणजे :
(1) मूळ अर्थ आहे तसाच राहून दुसरा अर्थ सूचित होणे
(2) व्यंगावर आधारित अर्थ
(3) अप्रकट होणारा अर्थ
(4) रुढ अर्थ
योग्य उत्तर: (1) मूळ अर्थ आहे तसाच राहून दुसरा अर्थ सूचित होणे
शब्दशक्तीचे तीन प्रकार:
1. वाच्यार्थ (अभिधा)
शब्दाचा रूढ, प्रत्यक्ष व सरळ अर्थ.
2. लक्ष्यार्थ (लक्षणा)
वाच्यार्थ जागच्या जागी लागू न पडल्यास, त्याच्याशी संबंधित दुसरा अर्थ घ्यावा लागणे.
3. व्यंग्यार्थ (व्यंजना) ✅
मूळ (वाच्य) अर्थ कायम राहूनही, त्यातून आणखी एक सूचित / ध्वनित अर्थ प्रगट होणे. उदा. "दार उघडे आहे" या वाक्यातून शब्दशः अर्थाबरोबरच "सावध रहा" असाही अर्थ सुचित होऊ शकतो.
इतर पर्याय व्यंग्यार्थाचे योग्य लक्षण दर्शवत नाहीत, त्यामुळे पर्याय (1) योग्य आहे.
प्रश्न 3: धातुंना कृत् प्रत्यय जोडून जेव्हा शब्द तयार होतात तेव्हा त्यांना काय म्हणतात ?
(1) तद्धिते
(2) कृदन्ते
(3) नामसाधित
(4) प्रत्यय
योग्य उत्तर: (2) कृदन्ते
प्रत्ययांचे मुख्यतः दोन प्रकार पडतात:
1. कृत् प्रत्यय → कृदन्ते धातूंना जे प्रत्यय लागून नवीन शब्द (नाम, विशेषण, क्रियाविशेषण इ.) तयार होतात, त्या प्रत्ययांना कृत् प्रत्यय म्हणतात आणि त्यापासून तयार झालेल्या शब्दांना कृदन्ते म्हणतात.
उदा. खाणे (खा + णे), चालणारा (चाल + णारा), वाचक (वाच + अक)
2. तद्धित प्रत्यय → तद्धितान्ते नामांना/विशेषणांना प्रत्यय लागून जे शब्द तयार होतात, त्यांना तद्धितान्त शब्द म्हणतात.
उदा. माणुसकी (माणूस + की), शहाणपण (शहाणा + पण)
म्हणून, धातूंना कृत् प्रत्यय जोडून तयार होणाऱ्या शब्दांना कृदन्ते म्हणतात — पर्याय (2) योग्य आहे.
प्रश्न 4: "शाळांतून सहशिक्षण दिले पाहिजे हा मुद्दा आता वादाचा नाही." या वाक्यातील उद्देश्य कोणते ?
(a) शाळांतून
(b) सहशिक्षण
(c) मुद्दा
(d) वादाचा
(1) (a) फक्त बरोबर बाकी सर्व चूक
(2) (b) व (c) बरोबर (a) व (d) चूक
(3) (c) फक्त बरोबर बाकी सर्व चूक
(4) (a) व (c) बरोबर (b) व (d) चूक
योग्य उत्तर: (3) (c) फक्त बरोबर बाकी सर्व चूक
उद्देश्य म्हणजे काय?
वाक्यात ज्याच्याविषयी काही सांगितलेले असते, तो शब्द किंवा शब्दसमूह म्हणजे उद्देश्य होय. उद्देश्य हा वाक्याचा कर्ता/मुख्य विषय असतो, तर त्याविषयी जे सांगितले जाते ते विधेय असते.
वाक्याचे विश्लेषण:
"शाळांतून सहशिक्षण दिले पाहिजे हा मुद्दा आता वादाचा नाही."
या वाक्यात "हा मुद्दा" याविषयी सांगितले जात आहे की तो "आता वादाचा नाही." त्यामुळे संपूर्ण वाक्याचे उद्देश्य "मुद्दा" हे आहे (त्याला जोडलेले "शाळांतून सहशिक्षण दिले पाहिजे हा" हे विस्तारक/विशेषणरूप उपवाक्य आहे).
"आता वादाचा नाही" हे या वाक्याचे विधेय आहे.
त्यामुळे केवळ (c) मुद्दा हा पर्याय बरोबर असून बाकीचे (a), (b), (d) चूक आहेत — म्हणून पर्याय (3) योग्य आहे.
प्रश्न 5: पुढील विरुद्ध अर्थी शब्दाची चुकीची जोडी कोणती ?
(1) भाविक × बुद्धिप्रामाण्यवादी
(2) दिव्य × पार्थिव
(3) खेद × मोद
(4) भ्रष्टाचार × खाबुगिरी
योग्य उत्तर: (4) भ्रष्टाचार × खाबुगिरी
पर्यायांचे विश्लेषण:
(1) भाविक × बुद्धिप्रामाण्यवादी ✅ योग्य जोडी
भाविक म्हणजे श्रद्धाळू, भावनेवर विश्वास ठेवणारा; बुद्धिप्रामाण्यवादी म्हणजे केवळ बुद्धीच्या/तर्काच्या आधारे विचार करणारा. हे विरुद्धार्थी आहेत.
(2) दिव्य × पार्थिव ✅ योग्य जोडी
दिव्य म्हणजे अलौकिक, स्वर्गीय; पार्थिव म्हणजे पृथ्वीशी संबंधित, भौतिक/लौकिक. हे विरुद्धार्थी आहेत.
(3) खेद × मोद ✅ योग्य जोडी
खेद म्हणजे दुःख, वाईट वाटणे; मोद म्हणजे आनंद, हर्ष. हे विरुद्धार्थी आहेत.
(4) भ्रष्टाचार × खाबुगिरी ❌ चुकीची जोडी
भ्रष्टाचार आणि खाबुगिरी हे दोन्ही शब्द जवळपास समानार्थी आहेत — दोन्ही शब्द अनुचित मार्गाने पैसा/फायदा उकळण्याच्या कृतीलाच सूचित करतात (खाबुगिरी = लाच घेणे/भ्रष्ट मार्गाने खाणे). हे विरुद्धार्थी शब्द नाहीत, त्यामुळे ही जोडी चुकीची आहे.
त्यामुळे पर्याय (4) ही चुकीची विरुद्धार्थी जोडी आहे.
प्रश्न 6: पुढीलपैकी मराठीतील अव्ययीभाव सामासिक शब्द कोणता ?
(1) प्रतिदिवशी
(2) दररोज
(3) प्रतिदिन
(4) आमरण
योग्य उत्तर: (1) प्रतिदिवशी
अव्ययीभाव समास म्हणजे काय?
ज्या समासात पूर्वपद अव्यय असते आणि संपूर्ण सामासिक शब्द अव्ययाप्रमाणे वापरला जातो, त्याला अव्ययीभाव समास म्हणतात.
(1) प्रतिदिवशी ✅ — बरोबर प्रति + दिवशी असा हा अव्ययीभाव समास आहे. येथे "प्रति" हे अव्यय असून अर्थ "प्रत्येक दिवशी" असा होतो. मराठी व्याकरणातील प्रमाणित ग्रंथांमध्ये "प्रतिदिवशी" हा अव्ययीभाव सामासिक शब्द मानला जातो. ✔
(2) दररोज ❌ — चुकीचे
"दररोज" हा रूढ क्रियाविशेषणात्मक शब्द आहे. तो सामान्य वापरातील शब्द असला तरी MPSC च्या अंतिम उत्तरकीनुसार या प्रश्नासाठी अव्ययीभाव सामासिक शब्द म्हणून स्वीकारलेला नाही. ✘
(3) प्रतिदिन ❌ — चुकीचे
"प्रतिदिन" हा संस्कृतनिष्ठ प्रयोग आहे. मराठीतील प्रमाणित सामासिक शब्द म्हणून या प्रश्नात "प्रतिदिवशी" ग्राह्य धरलेला आहे. ✘
(4) आमरण ❌ — चुकीचे
"आमरण" हे अव्ययीभाव समासाचे उदाहरण असले तरी या प्रश्नात मराठीतील रूढ सामासिक प्रयोग म्हणून "प्रतिदिवशी" हा पर्याय स्वीकारण्यात आला आहे. ✘
निष्कर्ष:
MPSC Final Answer Key नुसार "प्रतिदिवशी" हा मराठीतील अव्ययीभाव सामासिक शब्द मानला आहे.
∴ योग्य उत्तर: (1) प्रतिदिवशी
प्रश्न 7: "काल फार पाऊस पडला." या वाक्याचा अर्थानुसार प्रकार कोणता ?
1. विधानार्थी वाक्य ✅
ज्या वाक्यात केवळ एखाद्या गोष्टीचे विधान (कथन) केलेले असते, त्याला विधानार्थी वाक्य म्हणतात. "काल फार पाऊस पडला" या वाक्यात फक्त एक घटना/माहिती सांगितली आहे — कोणतीही अट, आज्ञा, इच्छा किंवा उद्गार नाही. त्यामुळे हे **विधानार्थी (होकारार्थी)** वाक्य आहे.
2. संकेतार्थी वाक्य ❌
ज्या वाक्यात एक क्रिया दुसऱ्या क्रियेवर अवलंबून असते (जर...तर) असा संकेत दर्शवला जातो, त्याला संकेतार्थी वाक्य म्हणतात. उदा. "पाऊस पडला असता तर पीक चांगले आले असते." या वाक्यात असा संकेत नाही.
3. विध्यर्थी वाक्य ❌
ज्या वाक्यातून आज्ञा, आशीर्वाद, विनंती, उपदेश किंवा इच्छा व्यक्त होते त्याला विध्यर्थी वाक्य म्हणतात. उदा. "तू अभ्यास कर." येथे तसे काही नाही.
4. उद्गारार्थी वाक्य ❌
ज्या वाक्यातून मनातील भावनांचा (आश्चर्य, आनंद, दुःख इ.) उद्रेक/उद्गार व्यक्त होतो त्याला उद्गारार्थी वाक्य म्हणतात. उदा. "किती छान पाऊस पडला!" मूळ वाक्यात असा उद्गारवाचक भाव नाही, ते साधे कथनात्मक वाक्य आहे.
त्यामुळे फक्त **(a) विधानार्थी** हा पर्याय बरोबर असून बाकी सर्व चूक आहेत — पर्याय (1) योग्य आहे.
प्रश्न 8: 'पन्नास हजाराच्या पुढे महिन्याचा खर्च जायला नको.' या वाक्यातील अधोरेखित क्रियापदाचा प्रकार ओळखा.
(1) प्रायोजक
(2) सिद्ध
(3) विधानपूरक
(4) शक्य
योग्य उत्तर: (2) सिद्ध
सिद्ध क्रियापद म्हणजे काय?
धातूपासून थेट तयार होणारे किंवा वाक्यात स्वतंत्रपणे मुख्य क्रियार्थ व्यक्त करणारे क्रियापद सिद्ध क्रियापद होय.
दिलेल्या वाक्याचे विश्लेषण: "पन्नास हजाराच्या पुढे महिन्याचा खर्च जायला नको."
या वाक्यात "जायला" हे धातुसाधित (अपूर्ण) रूप आहे, तर "नको" हे संपूर्ण वाक्याचा मुख्य विधेय (Predicate) बनून मनाई / निषेध व्यक्त करते. त्यामुळे क्रियार्थ व्यक्त करणारा मुख्य शब्द "नको" आहे. ✔
उदाहरणे :
→ येथे येऊ नको.
→ उशीर करू नको.
→ खर्च वाढू नको.
वरील सर्व उदाहरणांमध्ये "नको" हेच मुख्य क्रियार्थ व्यक्त करत असल्यामुळे MPSC Final Answer Key नुसार ते सिद्ध क्रियापद मानले आहे.
पर्यायांचे विश्लेषण:
(1) प्रायोजक ❌
कर्ता स्वतः क्रिया न करता दुसऱ्याकडून ती करून घेतो, तेव्हा प्रायोजक क्रियापद होते. येथे तसे नाही.
(2) सिद्ध ✅
"नको" हे वाक्यात स्वतंत्रपणे मुख्य क्रियार्थ व्यक्त करणारे असल्यामुळे ते सिद्ध क्रियापद आहे. ✔
(3) विधानपूरक ❌
काही व्याकरणग्रंथांमध्ये "नको", "पाहिजे", "हवे", "शक्य" यांना विधानपूरक स्वरूपात स्पष्ट केले जाते. परंतु MPSC Final Answer Key मध्ये या वाक्यात "नको" हे स्वतंत्र विधेय असल्यामुळे हा पर्याय ग्राह्य धरलेला नाही.
(4) शक्य ❌
या वाक्यात "नको" शक्यता न दर्शवता मनाई (Prohibition) व्यक्त करते. त्यामुळे हा पर्याय योग्य नाही.
निष्कर्ष:
MPSC Final Answer Key नुसार "नको" हे या वाक्यात सिद्ध क्रियापद आहे.
∴ योग्य उत्तर: (2) सिद्ध
प्रश्न 9: दर्शक सर्वनामे असलेले शब्दगटांचे अचूक पर्याय ओळखा.
योग्य उत्तर: (2) (b) व (d) बरोबर (a) व (c) चूक आहे.
दर्शक सर्वनाम म्हणजे काय?
जवळची किंवा दूरची वस्तू अथवा व्यक्ती दाखवण्यासाठी जी सर्वनामे वापरली जातात, त्यांना दर्शक सर्वनामे म्हणतात. उदा. हा, ही, हे (जवळची वस्तू दाखवण्यासाठी) आणि तो, ती, ते (दूरची वस्तू दाखवण्यासाठी).
प्रत्येक गटाचे विश्लेषण:
(a) कोण, काय, का, कसे ❌
ही प्रश्नार्थक सर्वनामे आहेत (प्रश्न विचारण्यासाठी वापरली जातात), दर्शक सर्वनामे नाहीत.
(b) हा, ह्या, ही, ते ✅
ही सर्व दर्शक सर्वनामे आहेत — जवळची/दूरची वस्तू दाखवतात.
(c) जी, जो, ज्या, जे ❌
ही संबंधी सर्वनामे आहेत (जी दुसऱ्या वाक्यातील सर्वनामाशी संबंध दाखवतात - जो...तो, जी...ती या स्वरूपात वापरली जातात), दर्शक सर्वनामे नाहीत.
(d) त्या, ती, हे, तो ✅
ही सर्व दर्शक सर्वनामे आहेत — जवळची/दूरची वस्तू दाखवतात.
त्यामुळे (b) व (d) बरोबर असून (a) व (c) चूक आहेत — पर्याय (2) योग्य आहे.
प्रश्न 10: वाक्याचे अर्थानुसार प्रकार व त्याचे उदाहरणे यांच्या योग्य जोड्या जुळवा.
गट अ
गट ब
(a) स्वार्थी
(i) तुम्ही अभ्यास करावा.
(b) आज्ञार्थी
(ii) मुले अभ्यास करतात.
(c) विध्यर्थी
(iii) मुलांनो, सर्वजण रांगेत उभे राहा.
(d) संकेतार्थ
(iv) निमंत्रण आले तर मी येईन.
(1) (a)-(ii), (b)-(iii), (c)-(i), (d)-(iv)
(2) (a)-(iv), (b)-(ii), (c)-(i), (d)-(iii)
(3) (a)-(i), (b)-(ii), (c)-(iii), (d)-(iv)
(4) (a)-(ii), (b)-(i), (c)-(iv), (d)-(iii)
योग्य उत्तर: (1) (a)-(ii), (b)-(iii), (c)-(i), (d)-(iv)
(a) स्वार्थी → (ii) मुले अभ्यास करतात.
स्वार्थी वाक्य म्हणजे केवळ एखादी क्रिया घडते/घडली/घडेल असे साधे विधान करणारे वाक्य (वर्तमान/भूत/भविष्यकाळ दर्शवणारे साधे कथन). "मुले अभ्यास करतात" हे साधे वर्तमानकालीन विधान आहे.
(b) आज्ञार्थी → (iii) मुलांनो, सर्वजण रांगेत उभे राहा.
आज्ञार्थी वाक्यातून आज्ञा, आदेश किंवा हुकुम व्यक्त होतो. "रांगेत उभे राहा" ही स्पष्ट आज्ञा आहे.
(c) विध्यर्थी → (i) तुम्ही अभ्यास करावा.
विध्यर्थी वाक्यातून विनंती, उपदेश, सल्ला किंवा आवश्यकता व्यक्त होते. "अभ्यास करावा" यातून उपदेश/सल्ला सूचित होतो.
(d) संकेतार्थ → (iv) निमंत्रण आले तर मी येईन.
संकेतार्थी वाक्यात एक क्रिया दुसऱ्या क्रियेवर अवलंबून असते (जर...तर हा संकेत). "निमंत्रण आले तर मी येईन" यात स्पष्ट अट/संकेत आहे.
त्यामुळे पर्याय (1) या सर्व जोड्या योग्यरित्या जुळवतो.
प्रश्न 11:
(a) गुरुजी म्हणाले.
(b) प्रत्येकाने नियमितपणे शाळेत यावे.
या वाक्यांचे मिश्रवाक्य ओळखा.
(1) गुरूजी म्हणाले म्हणून प्रत्येकाने नियमितपणे शाळेत यावे.
(2) गुरुजी म्हणाल्यामुळे प्रत्येकाने नियमितपणे शाळेत यावे.
(3) गुरुजी म्हणाले आता प्रत्येकाने नियमितपणे शाळेत यावे.
(4) गुरूजी म्हणाले, की प्रत्येकाने नियमितपणे शाळेत यावे.
योग्य उत्तर: (4) गुरूजी म्हणाले, की प्रत्येकाने नियमितपणे शाळेत यावे.
मिश्रवाक्य म्हणजे काय?
ज्या वाक्यात एक प्रधान वाक्य (मुख्य वाक्य) आणि एक किंवा अधिक गौणवाक्ये ही उभयान्वयी अव्ययांनी (की, म्हणून, जर-तर, जो-तो इ.) जोडलेली असतात, त्याला मिश्रवाक्य म्हणतात. गौणवाक्य हे प्रधान वाक्यावर अर्थदृष्ट्या अवलंबून असते.
पर्यायांचे विश्लेषण:
(1) व (2) — म्हणून / म्हणाल्यामुळे ❌
"म्हणून" आणि "मुळे" ही कारणदर्शक उभयान्वयी अव्यये दोन स्वतंत्र (समान दर्जाच्या) वाक्यांना जोडतात, त्यामुळे ही संयुक्त वाक्ये तयार होतात, मिश्रवाक्य नाही.
(3) आता ❌
येथे दोन्ही वाक्ये केवळ क्रमवाचक पद्धतीने जोडली आहेत, हे देखील संयुक्त वाक्य आहे, मिश्रवाक्य नाही.
(4) की ✅
"की" हे गौणत्वसूचक उभयान्वयी अव्यय आहे, जे गौणवाक्याला प्रधान वाक्याशी जोडते. "गुरूजी म्हणाले" हे प्रधान वाक्य असून "की प्रत्येकाने नियमितपणे शाळेत यावे" हे गौणवाक्य आहे. त्यामुळे हे खरे मिश्रवाक्य आहे.
म्हणून पर्याय (4) योग्य आहे.
प्रश्न 12: खालीलपैकी अनिश्चित संख्या विशेषणांचा गट ओळखा.
(1) चौथा, साठावे, पहिला
(2) दसपट, दुहेरी, द्विगुणीत
(3) इत्यादी, थोडी, काही
(4) एकेक, दहा-दहा, वीस-वीस
योग्य उत्तर: (3) इत्यादी, थोडी, काही
संख्या विशेषणांचे प्रकार:
1. गणना वाचक संख्या विशेषण — निश्चित संख्या दर्शवते (एक, दोन, तीन...)
3. आवृत्तिवाचक संख्या विशेषण — क्रिया किती वेळा घडली हे दर्शवते (दुप्पट, तिप्पट, दसपट, दुहेरी, द्विगुणीत)
4. पृथकत्ववाचक संख्या विशेषण — प्रत्येकी/वेगवेगळे असा अर्थ दर्शवते (एकेक, दहा-दहा, वीस-वीस, दोनदोन)
5. अनिश्चित संख्या विशेषण — निश्चित संख्या न सांगता अंदाजे किंवा अनिश्चित प्रमाण दर्शवते (काही, थोडी, अनेक, इत्यादी, पुष्कळ, सर्व)
पर्यायांचे विश्लेषण:
(1) चौथा, साठावे, पहिला ❌
ही क्रमवाचक संख्या विशेषणे आहेत.
(2) दसपट, दुहेरी, द्विगुणीत ❌
ही आवृत्तिवाचक संख्या विशेषणे आहेत.
(3) इत्यादी, थोडी, काही ✅
ही निश्चित संख्या न दर्शवता अंदाजे/अनिश्चित प्रमाण सुचवतात, त्यामुळे ही अनिश्चित संख्या विशेषणे आहेत.
(4) एकेक, दहा-दहा, वीस-वीस ❌
ही पृथकत्ववाचक संख्या विशेषणे आहेत.
त्यामुळे पर्याय (3) हे योग्य उत्तर आहे.
प्रश्न 13: "मला हे काम करवते." या वाक्याचा प्रयोग ओळखा.
(1) शक्य कर्मणी
(2) कर्मणी
(3) समापन कर्मणी
(4) गौण कर्तृक कर्मणी
योग्य उत्तर: (1) शक्य कर्मणी
शक्य कर्मणी प्रयोग म्हणजे काय?
जेव्हा वाक्यातून कर्त्याच्या ठिकाणी ती क्रिया करण्याचे सामर्थ्य किंवा शक्यता आहे असा अर्थ सूचित होतो आणि क्रियापदाचे रूप कर्माच्या लिंग-वचनाप्रमाणे न बदलता एकाच (सामान्यतः तृतीयपुरुषी एकवचनी) रूपात राहते, तेव्हा त्याला शक्य कर्मणी प्रयोग म्हणतात. यात कर्ता हा नेहमी अकर्तरी (ला/स/ना) रूपात असतो.
दिलेल्या वाक्याचे विश्लेषण:
"मला हे काम करवते."
येथे "मला" (कर्ता अकर्तरी रूपात) हे काम करण्याची शक्यता/सामर्थ्य आहे असा अर्थ व्यक्त होतो — म्हणजे "मी हे काम करू शकतो/शकते" असा भाव आहे. क्रियापद "करवते" हे कर्त्याच्या किंवा कर्माच्या लिंग-वचनाशी न जुळता स्वतंत्र रूपात आहे. त्यामुळे हा शक्य कर्मणी प्रयोग आहे.
इतर पर्यायांचे स्पष्टीकरण: (2) कर्मणी प्रयोग ❌ — यात क्रियापदाचे रूप कर्माच्या लिंग-वचनाप्रमाणे बदलते (उदा. "रामाने पत्र लिहिले"), येथे तसे नाही.
(3) समापन कर्मणी ❌ — क्रिया पूर्ण/समाप्त झाल्याचा भाव यात दर्शवला जातो (उदा. "त्याचे जेवण झाले"), येथे तो भाव नाही.
(4) गौण कर्तृक कर्मणी ❌ — यात मूळ कर्ता गौण (दुय्यम) ठरून त्याला 'कडून' प्रत्यय लागतो (उदा. "रामाकडून पत्र लिहिले गेले"), येथे तशी रचना नाही.
त्यामुळे पर्याय (1) शक्य कर्मणी हे योग्य उत्तर आहे.
प्रश्न 14: रचनेनुसार वाक्याचे प्रकार ओळखा.
(a) तानाजी लढता लढता मेला. — केवल वाक्य
(b) जे चकाकते, ते सोने नसते. — मिश्र वाक्य
(c) आकाशात जेव्हा ढग जमतात, तेव्हा मोर नाचू लागतात. — संयुक्त वाक्य
(d) आम्ही जातो आमुच्या गावा. — केवल वाक्य
(1) फक्त (a), (b) आणि (c) बरोबर
(2) फक्त (a), (b) आणि (d) बरोबर
(3) फक्त (a), (d) आणि (c) बरोबर
(4) फक्त (a) आणि (c) बरोबर
योग्य उत्तर: (2) फक्त (a), (b) आणि (d) बरोबर
(a) तानाजी लढता लढता मेला. — केवल वाक्य ✅
या वाक्यात एकच मुख्य (कर्तरी) क्रियापद आहे — "मेला". "लढता लढता" हे धातुसाधित रूप (क्रियाविशेषण) असून ते स्वतंत्र क्रियापद नाही. त्यामुळे हे बरोबर केवल वाक्य आहे.
(b) जे चकाकते, ते सोने नसते. — मिश्र वाक्य ✅
"जे...ते" हे संबंधी सर्वनामाने जोडलेले प्रधान व गौणवाक्य आहे, त्यामुळे हे बरोबर मिश्र वाक्य आहे.
(c) आकाशात जेव्हा ढग जमतात, तेव्हा मोर नाचू लागतात. — संयुक्त वाक्य ❌
"जेव्हा...तेव्हा" हे संबंधी उभयान्वयी अव्यय गौणवाक्याला प्रधान वाक्याशी जोडते, त्यामुळे हे प्रत्यक्षात मिश्र वाक्य आहे, संयुक्त वाक्य नव्हे. त्यामुळे हे विधान चूक आहे.
(d) आम्ही जातो आमुच्या गावा. — केवल वाक्य ✅
यात एकच मुख्य क्रियापद "जातो" असून वाक्यरचना साधी आहे, त्यामुळे हे बरोबर केवल वाक्य आहे.
त्यामुळे (a), (b) आणि (d) बरोबर असून (c) चूक आहे — पर्याय (2) योग्य आहे.
प्रश्न 15: "काळा चोर रस्त्यातून जोराने धावत होता." या वाक्याचे वाक्य पृथक्करण केल्यास उद्देश्यविस्तार व विधेयविस्तार अचूक असलेला पर्याय ओळखा.
विधेय (Predicate):धावत होता विधेयविस्तार:रस्त्यातून, जोराने
पर्यायांचे विश्लेषण:
(a) ✅ बरोबर
उद्देश्यविस्तार "काळा" योग्य आहे आणि "रस्त्यातून" हा विधेयविस्ताराचा योग्य भाग आहे. ✔️
(b) ❌ चुकीचे "चोर" हे उद्देश्य आहे; उद्देश्यविस्तार नाही. तसेच "धावत होता" हे विधेय आहे; विधेयविस्तार नाही. ✖️
(c) ❌ चुकीचे "काळा चोर" यामध्ये उद्देश्य आणि उद्देश्यविस्तार दोन्ही आले आहेत. तसेच "जोराने धावत होता" यामध्ये विधेय आणि विधेयविस्तार दोन्ही समाविष्ट आहेत. ✖️
(d) ✅ बरोबर
उद्देश्यविस्तार "काळा" योग्य आहे आणि "जोराने" हाही विधेयविस्ताराचा योग्य भाग आहे. ✔️
निष्कर्ष:
विधान (a) आणि (d) दोन्ही योग्य आहेत, तर (b) आणि (c) चुकीची आहेत.
∴ योग्य उत्तर: पर्याय (4) — (a) व (d) बरोबर, (b) व (c) चूक.
प्रश्न 16: वाक्प्रचार व त्याचा अर्थ यांच्या जोड्या लावा.
'अ' गट
'ब' गट
(a) जीव मेटाकुटीस येणे
(i) मायेने सांभाळणे
(b) जीव भांड्यात पडणे
(ii) काळजी दूर होणे
(c) जिवापाड जपणे
(iii) खूप काळजी वाटणे
(d) जिवाला घोर लागणे
(iv) वैतागून जाणे
(1) (a)-(iv), (b)-(iii), (c)-(ii), (d)-(i)
(2) (a)-(iv), (b)-(ii), (c)-(i), (d)-(iii)
(3) (a)-(iii), (b)-(ii), (c)-(iv), (d)-(i)
(4) (a)-(iii), (b)-(ii), (c)-(i), (d)-(iv)
योग्य उत्तर: (2) (a)-(iv), (b)-(ii), (c)-(i), (d)-(iii)
(a) जीव मेटाकुटीस येणे → (iv) वैतागून जाणे
एखाद्या गोष्टीचा खूप त्रास होऊन मनुष्य कंटाळून/वैतागून जातो तेव्हा हा वाक्प्रचार वापरला जातो.
(b) जीव भांड्यात पडणे → (ii) काळजी दूर होणे
मनात असलेली चिंता किंवा काळजी दूर होऊन मन शांत झाल्यावर हा वाक्प्रचार वापरला जातो.
(c) जिवापाड जपणे → (i) मायेने सांभाळणे
एखाद्या व्यक्तीला किंवा वस्तूला अतिशय प्रेमाने, काळजीपूर्वक व मायेने सांभाळणे या अर्थाने हा वाक्प्रचार वापरला जातो.
(d) जिवाला घोर लागणे → (iii) खूप काळजी वाटणे
एखाद्या गोष्टीबद्दल मनात सतत खूप काळजी/चिंता वाटत राहणे या अर्थाने हा वाक्प्रचार वापरला जातो.
त्यामुळे पर्याय (2) या सर्व जोड्या योग्यरित्या जुळवतो.
प्रश्न 17: 'आपल्याला मदत करणाऱ्यालाच त्रास देणे.' या आशयासाठी योग्य म्हणीची निवड करा.
(1) नाकाला मिरच्या झोंबणे
(2) नागीण पोसली पोसणाऱ्यालाच डसली
(3) नाकात वेसण घालणे
(4) नळी फुंकली सोनारे इकडून तिकडे गेले वारे
योग्य उत्तर: (2) नागीण पोसली पोसणाऱ्यालाच डसली
अर्थ: ज्याने मायेने/काळजीने पालनपोषण केले, त्यालाच त्रास/इजा होणे — म्हणजेच आपल्याला मदत करणाऱ्यालाच त्रास देणे असा या म्हणीचा अर्थ आहे.
इतर पर्यायांचे अर्थ:
(1) नाकाला मिरच्या झोंबणे ❌
एखाद्या गोष्टीचा अतिशय राग येणे किंवा तिरस्कार वाटणे, या अर्थाने वापरतात.
(3) नाकात वेसण घालणे ❌
एखाद्याला पूर्णपणे स्वतःच्या ताब्यात/नियंत्रणात ठेवणे, या अर्थाने वापरतात.
(4) नळी फुंकली सोनारे इकडून तिकडे गेले वारे ❌
केलेल्या उपदेशाचा किंवा प्रयत्नांचा काहीही उपयोग न होणे, वाया जाणे, या अर्थाने वापरतात.
त्यामुळे दिलेल्या आशयासाठी पर्याय (2) ही योग्य म्हण आहे.
प्रश्न 18: कोणत्याही क्षेत्रात हळूहळू होणारा इष्ट बदल, या शब्दसमुहासाठी अचूक शब्द असलेला पर्याय कोणता ?
(a) प्रगती
(b) क्रांती
(c) परिवर्तन
(d) उत्क्रांती
(1) (a) व (c) बरोबर (b) व (d) चूक आहे.
(2) (b) व (d) बरोबर (a) व (c) चूक आहे.
(3) (a), (b) व (c) बरोबर (d) फक्त चूक आहे.
(4) (d) फक्त बरोबर, बाकी सर्व चूक आहे.
योग्य उत्तर: (4) (d) फक्त बरोबर, बाकी सर्व चूक आहे.
दिलेला शब्दसमूह: "कोणत्याही क्षेत्रात हळूहळू होणारा इष्ट बदल"
(d) उत्क्रांती ✅
उत्क्रांती म्हणजे एखाद्या गोष्टीत/क्षेत्रात टप्प्याटप्प्याने, हळूहळू घडत जाणारा इष्ट (चांगला) बदल किंवा विकास. हा अर्थ दिलेल्या शब्दसमूहाशी तंतोतंत जुळतो.
इतर पर्यायांचे अर्थ:
(a) प्रगती ❌
प्रगती म्हणजे एखाद्या गोष्टीत पुढे जाणे, उन्नती होणे — यात "हळूहळू" व "इष्ट बदल" हा विशिष्ट भाव नाही, तो सर्वसाधारण उन्नतीदर्शक शब्द आहे.
(b) क्रांती ❌
क्रांती म्हणजे अचानक, वेगाने व मूलगामी स्वरूपात घडणारा मोठा बदल — यात "हळूहळू" हा भाव नसून उलट तात्काळ/जलद बदलाचा भाव आहे.
(c) परिवर्तन ❌
परिवर्तन म्हणजे सर्वसाधारण बदल किंवा रूपांतर — यात बदल इष्टच असावा किंवा हळूहळू घडावा असा विशिष्ट अर्थ अंतर्भूत नाही.
त्यामुळे फक्त (d) उत्क्रांती हा शब्द दिलेल्या शब्दसमूहासाठी अचूक आहे — पर्याय (4) योग्य आहे.
प्रश्न 19: पुढीलपैकी संस्कृत धातुसाधित कोणते ?
(1) गुरु
(2) अश्व
(3) सावळा
(4) मुमुक्षु
योग्य उत्तर: (4) मुमुक्षु
धातुसाधित शब्द म्हणजे काय?
संस्कृत धातूंना विशिष्ट प्रत्यय लागून जे शब्द सिद्ध होतात, त्यांना धातुसाधित शब्द म्हणतात.
(4) मुमुक्षु ✅
हा शब्द संस्कृत मुच् (सोडणे/मुक्त होणे) या धातूपासून इच्छादर्शक (सन्नंत) प्रत्यय लागून सिद्ध झालेला आहे — याचा अर्थ "मोक्षाची इच्छा करणारा". त्यामुळे हा संस्कृत धातुसाधित शब्द आहे.
इतर पर्यायांचे स्पष्टीकरण:
(1) गुरु ❌ — हा मूळ संस्कृत नाम शब्द आहे, धातूपासून सिद्ध झालेला धातुसाधित शब्द नाही.
(2) अश्व ❌ — हा देखील मूळ संस्कृत नाम (तत्सम) शब्द आहे, धातुसाधित नाही.
(3) सावळा ❌ — हा मराठी देशी/तद्भव विशेषण शब्द आहे, संस्कृत धातुसाधित नाही.
त्यामुळे पर्याय (4) मुमुक्षु हे योग्य उत्तर आहे.
प्रश्न 20: थट्टामस्करी, धनदौलत हे पुढीलपैकी कोणत्या प्रकारातील शब्द आहेत ?
(1) अनुकरणवाचक शब्द
(2) अंशाभ्यस्त शब्द
(3) पुनरुक्त शब्द
(4) पूर्णाभ्यस्त शब्द
योग्य उत्तर: (2) अंशाभ्यस्त शब्द
अंशाभ्यस्त शब्द म्हणजे काय?
जेव्हा एखादा शब्द पुन्हा येताना त्यातील काही अक्षरे बदलून येतात किंवा त्याच अर्थाचा दुसरा शब्द जोडून नवीन जोडशब्द तयार होतो, तेव्हा त्याला अंशाभ्यस्त शब्द म्हणतात.
उदाहरणांचे विश्लेषण:
थट्टामस्करी ✅ "थट्टा" आणि "मस्करी" हे दोन्ही जवळपास समान अर्थाचे शब्द आहेत. हे जोडशब्द स्वरूपात वापरले जात असल्याने तो अंशाभ्यस्त शब्द मानला जातो. ✔️
धनदौलत ✅ "धन" आणि "दौलत" हे दोन्ही संपत्ती दर्शविणारे समानार्थी शब्द आहेत. त्यामुळे हा देखील अंशाभ्यस्त शब्द आहे. ✔️
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
(1) अनुकरणवाचक शब्द ❌
ध्वनीचे अनुकरण करणारे शब्द (उदा. खळखळ, भुरभुर, टणटण) या प्रकारात येतात.
(3) पुनरुक्त शब्द ❌
पुनरुक्त शब्दांमध्ये तोच शब्द किंवा त्याच स्वरूपाची पुनरावृत्ती आढळते. दिलेली उदाहरणे त्या प्रकारात मोडत नाहीत.
(4) पूर्णाभ्यस्त शब्द ❌
पूर्णाभ्यस्त शब्दांमध्ये एकच शब्द जसाच्या तसा पुन्हा येतो. उदा. हळूहळू, घरोघरी इत्यादी.
निष्कर्ष: थट्टामस्करी आणि धनदौलत हे दोन्ही अंशाभ्यस्त शब्द आहेत.
∴ योग्य उत्तर : पर्याय (2) — अंशाभ्यस्त शब्द.
प्रश्न 21: 'लंकेची पार्वती' या वाक्प्रचाराचा खालीलपैकी कोणता अर्थ आहे ?
(1) मंदोदरी
(2) अंगावर दागिणे असलेली स्त्री
(3) सीता
(4) अंगावर दागिणे नसलेली स्त्री
योग्य उत्तर: (4) अंगावर दागिणे नसलेली स्त्री
अर्थ:
'लंकेची पार्वती' हा वाक्प्रचार अशा स्त्रीसाठी वापरला जातो जी अत्यंत गरीब, दागदागिने व अलंकारांशिवाय, साधी-भोळी राहणीमान असलेली असते. म्हणजेच अंगावर दागिने नसलेली (गरीब/साधी) स्त्री असा याचा अर्थ होतो.
वाक्प्रचाराची पार्श्वभूमी:
लंका ही सोन्याची नगरी मानली जाते, तरीही तेथील पार्वती (देवीची मूर्ती/प्रतिमा) दागिन्यांशिवाय, साधी असल्याचे उदाहरण देऊन हा वाक्प्रचार वापरला जातो — ऐश्वर्यसंपन्न ठिकाणीही एखादी व्यक्ती वैभवशून्य/गरीब असू शकते हे यातून सूचित होते.
इतर पर्याय चूक का आहेत: (1) मंदोदरी ❌ — ही रावणाची पत्नी होती, या वाक्प्रचाराशी संबंधित नाही.
(2) अंगावर दागिणे असलेली स्त्री ❌ — हा अर्थ वाक्प्रचाराच्या विरुद्ध आहे.
(3) सीता ❌ — सीता ही रामायणातील पात्र असली तरी या वाक्प्रचाराचा थेट संदर्भ सीतेशी नाही.
त्यामुळे पर्याय (4) हे योग्य उत्तर आहे.
प्रश्न 22: पुढीलपैकी तत्सम शब्द हा आहे.
(1) लता
(2) आरोगण
(3) कैवार
(4) चहाडी
योग्य उत्तर: (1) लता
तत्सम शब्द म्हणजे काय?
जे संस्कृत शब्द कोणताही ध्वनी बदल न होता जसेच्या तसे मराठी भाषेत आले आहेत, त्यांना तत्सम शब्द म्हणतात.
पर्यायांचे विश्लेषण:
(1) लता ✅ — तत्सम
हा शब्द संस्कृतमधून कोणताही बदल न होता जसाच्या तसा मराठीत आलेला आहे (अर्थ: वेल). त्यामुळे हा तत्सम शब्द आहे.
(2) आरोगण ❌ — तद्भव
हा शब्द संस्कृत "भोजन/आरोग्य" संबंधित मूळ शब्दांवरून ध्वनी बदल होऊन मराठीत तयार झालेला तद्भव शब्द आहे.
(3) कैवार ❌ — देशज/मराठी
हा शब्द संस्कृतोद्भव नसून मराठी भाषेतील स्वतंत्र (देशज) शब्द आहे (अर्थ: पक्ष घेणे/बाजू घेणे).
(4) चहाडी ❌ — देशज/मराठी
हा शब्द देखील मराठी भाषेतील स्वतंत्र (देशज) शब्द आहे (अर्थ: कागाळी/गप्पा लावणे).
त्यामुळे पर्याय (1) लता हे योग्य उत्तर आहे.
प्रश्न 23: विशेषणांना प्रत्यय लागून होणाऱ्या भाववाचक नामे व त्यांचे लिंग अचूक असलेला पर्याय ओळखा.
यावरून स्पष्ट होते की कर्म बदलल्यास क्रियापदातही बदल होतो. त्यामुळे हा कर्मणी प्रयोग आहे.
प्रधानकर्तृक कर्मणी प्रयोग म्हणजे काय?
ज्या कर्मणी प्रयोगात कर्ता तृतीया विभक्तीत (ने/नी) येतो, परंतु वाक्यात कर्त्यालाच प्रधानत्व असते आणि क्रियापद कर्माच्या लिंग-वचनानुसार बदलते, त्याला प्रधानकर्तृक कर्मणी प्रयोग म्हणतात.
पर्यायांचे विश्लेषण:
(1) प्रधानकर्तृक कर्मणी प्रयोग ✅
या वाक्यातील रचना याच प्रकाराशी पूर्णपणे जुळते. ✔️
(2) समापन कर्मणी प्रयोग ❌
या प्रकारात क्रिया पूर्ण झाल्याचा अर्थ व्यक्त होतो. या वाक्यात असा अर्थ नाही.
(3) शक्य कर्मणी प्रयोग ❌
शक्यता किंवा सामर्थ्य व्यक्त करणाऱ्या वाक्यांत हा प्रयोग येतो. येथे आज्ञार्थ/उपदेशाचा अर्थ आहे.
(4) नवीन कर्मणी प्रयोग ❌
काही व्याकरणग्रंथांत या प्रकाराचे असे वर्गीकरण आढळते; मात्र MPSC Final Answer Key नुसार या वाक्याचा प्रयोग प्रधानकर्तृक कर्मणी प्रयोग असा स्वीकारण्यात आला आहे.
निष्कर्ष: "सर्वांनी परमेश्वराची भक्ती करावी." या वाक्यात प्रधानकर्तृक कर्मणी प्रयोग आढळतो.
∴ योग्य उत्तर : पर्याय (1) — प्रधानकर्तृक कर्मणी प्रयोग.
प्रश्न 25: 'घोडा हा एक फार चपळ, उपयोगी व उमदा प्राणी आहे' या वाक्यात किती पूरके आहेत ?
(1) तीन
(2) चार
(3) एक
(4) दोन
योग्य उत्तर: (2) चार
पूरक (Complement) म्हणजे काय?
अपूर्ण क्रियापदाचा (उदा. आहे, होते, असतो) अर्थ पूर्ण करणाऱ्या शब्दाला पूरक म्हणतात. पूरक हे नाम किंवा विशेषणरूपात येऊ शकते आणि कर्त्याबद्दल अधिक माहिती देते.
दिलेल्या वाक्याचे पृथक्करण:
वाक्य : "घोडा हा एक फार चपळ, उपयोगी व उमदा प्राणी आहे."
उद्देश्य (Subject): घोडा विधेय (Predicate): आहे विधानपूरक (Complement): एक फार चपळ, उपयोगी व उमदा प्राणी
टीप: "एक" हे संख्याविशेषण असून "फार" हे क्रियाविशेषण आहे. त्यामुळे त्यांची पूरक म्हणून गणना केली जात नाही.
एकूण पूरके = 4
पर्यायांचे विश्लेषण:
(1) तीन ❌
पूरकांची संख्या तीन नसून चार आहे.
(2) चार ✅
चपळ, उपयोगी, उमदा आणि प्राणी — अशी एकूण चार पूरके आहेत. ✔️
(3) एक ❌
फक्त "प्राणी" हा नामपूरक असला तरी पूरक विशेषणांचीही गणना केली जाते.
(4) दोन ❌
व्याकरणाच्या प्रमाणित विश्लेषणानुसार पूरके दोन नसून चार आहेत.
निष्कर्ष: "घोडा हा एक फार चपळ, उपयोगी व उमदा प्राणी आहे." या वाक्यात चार पूरके आहेत.
∴ योग्य उत्तर : पर्याय (2) — चार.
प्रश्न 26: पुढीलपैकी शब्दसाधित विशेषण ओळखा.
(1) घरकुल
(2) हवेशीर
(3) मोकळीक
(4) सावधगिरी
योग्य उत्तर: (2) हवेशीर
शब्दसाधित विशेषण म्हणजे काय?
नामाला किंवा इतर शब्दाला विशिष्ट प्रत्यय जोडून जे विशेषण तयार होते, त्याला शब्दसाधित विशेषण म्हणतात.
पर्यायांचे विश्लेषण:
(2) हवेशीर ✅
"हवा" या नामाला "शीर" हा प्रत्यय लागून "हवेशीर" (म्हणजे हवा खेळती असलेली/मोकळी) हे विशेषण तयार झाले आहे. हे नामापासून सिद्ध झालेले विशेषण आहे, त्यामुळे हा शब्दसाधित विशेषण आहे.
इतर पर्यायांचे स्पष्टीकरण:
(1) घरकुल ❌ — हे एक नाम आहे (छोटेसे घर), विशेषण नाही.
(3) मोकळीक ❌ — हे "मोकळा" या विशेषणापासून तयार झालेले भाववाचक नाम आहे, विशेषण नाही.
(4) सावधगिरी ❌ — हे "सावध" या विशेषणापासून तयार झालेले भाववाचक नाम आहे, विशेषण नाही.
त्यामुळे पर्याय (2) हवेशीर हे योग्य उत्तर आहे.
प्रश्न 27: घरघर, हळूहळू, शेजारीपाजारी, दगडबिगड हे कोणत्या प्रकारचे शब्द आहेत ?
(1) उपसर्गघटित शब्द
(2) सामासिक शब्द
(3) प्रत्ययघटित शब्द
(4) अभ्यस्त शब्द
योग्य उत्तर: (4) अभ्यस्त शब्द
अभ्यस्त शब्द म्हणजे काय?
ज्या शब्दांत एकाच शब्दाची पुनरावृत्ती होते किंवा मूळ शब्दाला जोडून जवळपास तसाच किंवा निरर्थक असा दुसरा शब्द तयार होतो, त्यांना अभ्यस्त शब्द म्हणतात. यात तीन उपप्रकार असतात — पूर्णाभ्यस्त, अंशाभ्यस्त, आणि अनुकरणवाचक.
दिलेल्या शब्दांचे विश्लेषण:
घरघर — एकाच "घर" शब्दाची पुनरावृत्ती (अनुकरणवाचक/पूर्णाभ्यस्त प्रकार).
हळूहळू — एकाच "हळू" शब्दाची जशीच्या तशी पुनरावृत्ती (पूर्णाभ्यस्त).
शेजारीपाजारी — "शेजारी" या अर्थपूर्ण शब्दाला "पाजारी" हा निरर्थक शब्द जोडलेला (अंशाभ्यस्त).
दगडबिगड — "दगड" या अर्थपूर्ण शब्दाला "बिगड" हा निरर्थक शब्द जोडलेला (अंशाभ्यस्त).
हे सर्व शब्द मूळ शब्दाच्या पुनरावृत्तीने किंवा जवळपास पुनरावृत्तीने तयार झालेले असल्यामुळे, हे सर्व अभ्यस्त शब्द या व्यापक प्रकारात मोडतात.
इतर पर्याय का चूक आहेत: (1) उपसर्गघटित शब्द ❌ — शब्दाच्या आधी उपसर्ग लागून तयार होणारे शब्द (उदा. "अपयश").
(2) सामासिक शब्द ❌ — दोन भिन्न शब्द एकत्र येऊन समास तयार होणे (उदा. "राजपुत्र").
(3) प्रत्ययघटित शब्द ❌ — शब्दाच्या शेवटी प्रत्यय लागून तयार होणारे शब्द (उदा. "शहाणपण").
त्यामुळे पर्याय (4) अभ्यस्त शब्द हे योग्य उत्तर आहे.
प्रश्न 28: कोणत्या वाक्यप्रकारात एक प्रधानवाक्य व एक गौणवाक्य गौणत्वसूचक उभयान्वयी अव्ययाने जोडले जाते ?
(1) आज्ञार्थी वाक्य
(2) केवल वाक्य
(3) स्वार्थी वाक्य
(4) मिश्र वाक्य
योग्य उत्तर: (4) मिश्र वाक्य
मिश्र वाक्य म्हणजे काय?
ज्या वाक्यात एक प्रधान वाक्य (मुख्य वाक्य) आणि एक किंवा अधिक गौणवाक्ये ही गौणत्वसूचक उभयान्वयी अव्ययांनी (जसे — की, म्हणून, जर-तर, जो-तो, जेव्हा-तेव्हा, जे-ते इ.) जोडलेली असतात, त्याला मिश्र वाक्य म्हणतात. गौणवाक्य हे अर्थदृष्ट्या प्रधान वाक्यावर अवलंबून असते.
उदा. "गुरूजी म्हणाले, की प्रत्येकाने नियमितपणे शाळेत यावे." — येथे "गुरूजी म्हणाले" हे प्रधान वाक्य असून "की प्रत्येकाने नियमितपणे शाळेत यावे" हे गौणवाक्य "की" या गौणत्वसूचक उभयान्वयी अव्ययाने जोडलेले आहे.
इतर पर्यायांचे स्पष्टीकरण:
(1) आज्ञार्थी वाक्य ❌ — हा अर्थानुसार वाक्यप्रकार आहे, यातून आज्ञा/आदेश व्यक्त होतो; याचा रचनेशी संबंध नाही.
(2) केवल वाक्य ❌ — यात केवळ एकच उद्देश्य व एकच विधेय (एकच मुख्य क्रियापद) असते, यात प्रधान-गौण वाक्यांची जोडणी नसते.
(3) स्वार्थी वाक्य ❌ — हा देखील अर्थानुसार वाक्यप्रकार आहे, यातून केवळ साधे विधान व्यक्त होते; याचा रचनेशी संबंध नाही.
त्यामुळे पर्याय (4) मिश्र वाक्य हे योग्य उत्तर आहे.
प्रश्न 29: उभयान्वयी अव्यये व त्यांची उदाहरणे यांच्या योग्य जोड्या जुळवा.
गट अ
गट ब
(a) समुच्चयबोधक
(i) आणि, व, शिवाय
(b) विकल्पबोधक
(ii) अथवा, वा, किंवा
(c) न्यूनत्वबोधक
(iii) पण, परंतु, किंतु
(d) परिणामबोधक
(iv) म्हणून, सबब, याकरिता
(1) (a)-(i), (b)-(iii), (c)-(ii), (d)-(iv)
(2) (a)-(ii), (b)-(i), (c)-(iv), (d)-(iii)
(3) (a)-(i), (b)-(ii), (c)-(iii), (d)-(iv)
(4) (a)-(iv), (b)-(iii), (c)-(i), (d)-(ii)
योग्य उत्तर: (3) (a)-(i), (b)-(ii), (c)-(iii), (d)-(iv)
उभयान्वयी अव्यय म्हणजे काय?
दोन शब्द, वाक्यांश किंवा वाक्ये यांना जोडणाऱ्या अव्ययांना उभयान्वयी अव्यय म्हणतात. त्यांच्या कार्यानुसार त्यांचे विविध प्रकार पडतात.
योग्य जुळणी:
(a) समुच्चयबोधक → (i) आणि, व, शिवाय ✅
हे अव्यय दोन किंवा अधिक शब्द अथवा वाक्यांची साधी बेरीज किंवा समुच्चय दर्शवतात.
(b) विकल्पबोधक → (ii) अथवा, वा, किंवा ✅
हे अव्यय पर्याय किंवा निवडीचा अर्थ व्यक्त करतात.
(c) न्यूनत्वबोधक → (iii) पण, परंतु, किंतु ✅
हे अव्यय विरोध, अपवाद किंवा न्यूनत्वाचा अर्थ दर्शवतात.
(d) परिणामबोधक → (iv) म्हणून, सबब, याकरिता ✅
हे अव्यय एखाद्या कारणाचा परिणाम किंवा निष्कर्ष व्यक्त करतात.
म्हणून योग्य जोड्या पुढीलप्रमाणे आहेत:
(a)-(i), (b)-(ii), (c)-(iii), (d)-(iv)
∴ MPSC Final Answer Key नुसार योग्य उत्तर पर्याय (3) आहे.
प्रश्न 30: 'दुसऱ्यासाठी प्राणाची आहुती देणे' यासाठी योग्य वाक्प्रचार
(1) जीव कुर्बान करणे
(2) जीव गहाण ठेवणे
(3) जीव टांगणीला लावणे
(4) जीव तीळतीळ तुटणे
योग्य उत्तर: (1) जीव कुर्बान करणे
अर्थ:
"जीव कुर्बान करणे" म्हणजे दुसऱ्यासाठी किंवा एखाद्या ध्येयासाठी स्वतःच्या प्राणांची आहुती/बलिदान देणे, स्वतःचा जीव पणाला लावणे. हा अर्थ दिलेल्या शब्दसमूहाशी तंतोतंत जुळतो.
इतर पर्यायांचे अर्थ:
(2) जीव गहाण ठेवणे ❌
एखाद्या गोष्टीसाठी पूर्णपणे स्वतःला वाहून घेणे किंवा जोखीम पत्करणे, या अर्थाने वापरतात (यात प्रत्यक्ष प्राणार्पणाचा भाव नसतो).
(3) जीव टांगणीला लावणे ❌
एखाद्या गोष्टीबाबत अतिशय काळजी, चिंता किंवा उत्सुकतेने वाट पाहणे, या अर्थाने वापरतात.
(4) जीव तीळतीळ तुटणे ❌
एखाद्या दुःखद प्रसंगामुळे अतिशय वेदना/यातना होणे, तीव्र दुःख होणे, या अर्थाने वापरतात.
त्यामुळे दिलेल्या आशयासाठी पर्याय (1) जीव कुर्बान करणे हा योग्य वाक्प्रचार आहे.
प्रश्न 31: खालीलपैकी कोणत्या नामाचे अनेकवचन होताना मूळ रूपात फरक होत नाही ?
(1) बायको
(2) शाळा
(3) स्त्री
(4) आई
योग्य उत्तर: (2) शाळा
नामांचे वचन म्हणजे काय?
नामाच्या एक किंवा अनेक व्यक्ती, वस्तू अथवा स्थाने यांचा बोध करणाऱ्या रूपाला वचन म्हणतात. अनेक नामांचे अनेकवचन करताना त्यांच्या मूळ रूपात बदल होतो; मात्र काही नामांचे रूप एकवचन व अनेकवचनात समान राहते.
पर्यायांचे विश्लेषण:
(1) बायको ❌
एकवचन – बायको
अनेकवचन – बायका
म्हणून मूळ रूपात बदल होतो.
(2) शाळा ✅
एकवचन – शाळा
अनेकवचन – शाळा
या नामाचे अनेकवचन करताना मूळ रूपात कोणताही बदल होत नाही. त्यामुळे हा योग्य पर्याय आहे.
(3) स्त्री ❌
एकवचन – स्त्री
अनेकवचन – स्त्रिया
म्हणून मूळ रूपात बदल होतो.
(4) आई ❌
एकवचन – आई
अनेकवचन – आया
म्हणून मूळ रूपात बदल होतो.
∴ MPSC Final Answer Key नुसार अनेकवचन होताना मूळ रूपात बदल न होणारे नाम "शाळा" असून योग्य उत्तर पर्याय (2) आहे.
प्रश्न 32: भाषा व परभाषीय शब्द यांच्या योग्य जोड्या जुळवा.
गट अ
गट ब
(a) अरबी
(i) दलाल, डबा, दादर
(b) गुजराती
(ii) पोशाख, सामना, अत्तर
(c) कानडी
(iii) मंजूर, मेहनत, अर्ज
(d) फारसी
(iv) अक्का, गाजर, चाकरी
(1) (a)-(iii), (b)-(i), (c)-(iv), (d)-(ii)
(2) (a)-(iv), (b)-(iii), (c)-(ii), (d)-(i)
(3) (a)-(ii), (b)-(iv), (c)-(i), (d)-(iii)
(4) (a)-(iii), (b)-(ii), (c)-(iv), (d)-(i)
योग्य उत्तर: (1) (a)-(iii), (b)-(i), (c)-(iv), (d)-(ii)
(a) अरबी → (iii) मंजूर, मेहनत, अर्ज
हे शब्द अरबी भाषेतून मराठीत आलेले आहेत.
(b) गुजराती → (i) दलाल, डबा, दादर
हे शब्द गुजराती भाषेतून मराठीत आलेले आहेत.
(c) कानडी → (iv) अक्का, गाजर, चाकरी
हे शब्द कानडी (कन्नड) भाषेतून मराठीत आलेले आहेत.
(d) फारसी → (ii) पोशाख, सामना, अत्तर
हे शब्द फारसी भाषेतून मराठीत आलेले आहेत.
त्यामुळे पर्याय (1) या सर्व जोड्या योग्यरित्या जुळवतो.
प्रश्न 33: 'तेल गेले तूप गेले हाती धुपाटणे आले.' या म्हणीची समानार्थी म्हण ओळखा.
(1) गाढव गेले आणि ब्रह्मचर्यही गेले.
(2) गळ्यात पडले झुंड हसून केले गोड.
(3) खोट्याच्या कपाळी कुऱ्हाडीचा घाव.
(4) केले तुका झाले माका.
योग्य उत्तर: (1) गाढव गेले आणि ब्रह्मचर्यही गेले.
'तेल गेले तूप गेले हाती धुपाटणे आले' या म्हणीचा अर्थ:
दोन्ही चांगल्या गोष्टी (फायदे) मिळवण्याच्या प्रयत्नात असताना दोन्हीही हातातून निसटून जाणे व शेवटी काहीच (किंवा निरुपयोगी वस्तू) हाती न लागणे — म्हणजेच दोन्हीकडून नुकसान होणे.
(1) गाढव गेले आणि ब्रह्मचर्यही गेले ✅
या म्हणीचाही अर्थ असाच आहे — एका गोष्टीसाठी केलेल्या प्रयत्नात मूळ हेतूही साध्य झाला नाही आणि जे आधी होते तेही गमावले, म्हणजे दोन्हीकडून नुकसान झाले. त्यामुळे ही समानार्थी म्हण आहे.
इतर पर्यायांचे अर्थ:
(2) गळ्यात पडले झुंड हसून केले गोड ❌
नाईलाजाने आलेले संकट किंवा जबाबदारी आनंदाने स्वीकारणे, या अर्थाने वापरतात.
(3) खोट्याच्या कपाळी कुऱ्हाडीचा घाव ❌
खोटं बोलणाऱ्याला किंवा वाईट कृत्य करणाऱ्याला त्याच्या कृत्याची शिक्षा/परिणाम भोगावा लागतो, या अर्थाने वापरतात.
(4) केले तुका झाले माका ❌
एखादी गोष्ट सुधारण्याच्या किंवा चांगली करण्याच्या प्रयत्नात ती अधिकच बिघडणे, या अर्थाने वापरतात (कामाचा विचका होणे).
त्यामुळे पर्याय (1) ही योग्य समानार्थी म्हण आहे.
प्रश्न 34: पुढील विधाने वाचून योग्य पर्याय निवडा.
(a) होकारार्थी वाक्यांना 'करणरूपी वाक्य' म्हणतात.
(b) नकारार्थी वाक्यांना 'अकरणरूपी वाक्य' म्हणतात.
(c) वाक्यातील क्रियापदाच्या अर्थावरून काळाचा बोध होतो त्यास 'विध्यर्थी' वाक्य म्हणतात.
(1) फक्त (a) बरोबर
(2) फक्त (a) आणि (c) बरोबर
(3) फक्त (a) आणि (b) बरोबर
(4) फक्त (c) बरोबर
योग्य उत्तर: (3) फक्त (a) आणि (b) बरोबर
(a) होकारार्थी वाक्यांना 'करणरूपी वाक्य' म्हणतात ✅
ज्या वाक्यातून क्रिया घडते/घडली/घडेल असा होकारार्थी (सकारात्मक) अर्थ व्यक्त होतो, अशा वाक्यांना करणरूपी (होकारार्थी) वाक्य म्हणतात. हे विधान बरोबर आहे.
(b) नकारार्थी वाक्यांना 'अकरणरूपी वाक्य' म्हणतात ✅
ज्या वाक्यातून क्रिया घडत नाही/घडली नाही/घडणार नाही असा नकारार्थी अर्थ व्यक्त होतो, अशा वाक्यांना अकरणरूपी (नकारार्थी) वाक्य म्हणतात. हे विधान बरोबर आहे.
(c) वाक्यातील क्रियापदाच्या अर्थावरून काळाचा बोध होतो त्यास 'विध्यर्थी' वाक्य म्हणतात ❌
वाक्यातील क्रियापदाच्या अर्थावरून केवळ काळाचा (वर्तमान/भूत/भविष्य) बोध होऊन साधे कथन/विधान व्यक्त होते, तेव्हा त्याला स्वार्थी वाक्य म्हणतात, विध्यर्थी वाक्य नव्हे. विध्यर्थी वाक्यातून तर आज्ञा, विनंती, उपदेश किंवा इच्छा व्यक्त होते. त्यामुळे हे विधान चूक आहे.
त्यामुळे केवळ (a) आणि (b) बरोबर असून (c) चूक आहे — पर्याय (3) योग्य आहे.
प्रश्न 35: 'दहीखाऊ महीखाऊ होणे' या अर्थाचा पुढीलपैकी कोणता वाक्प्रचार आहे?
(1) हबेलहंडी उडणे
(2) हे करू की ते करू
(3) क्षुधार्त होणे
(4) मुखरस पाघळणे
योग्य उत्तर: (2) हे करू की ते करू
अर्थ:
'दहीखाऊ महीखाऊ होणे' या वाक्प्रचाराचा अर्थ म्हणजे एखाद्या गोष्टीबाबत मनात संभ्रम/द्विधा मनःस्थिती निर्माण होणे, नेमके काय करावे हे न सुचणे. हा अर्थ "हे करू की ते करू" या वाक्प्रचाराशी जुळतो, ज्यातून देखील निर्णय घेण्यातील द्विधा मनःस्थिती / गोंधळ व्यक्त होतो.
इतर पर्यायांचे अर्थ:
(1) हबेलहंडी उडणे ❌
गोंधळ किंवा दाणादाण उडणे, पूर्ण अस्ताव्यस्तता/उलथापालथ होणे, या अर्थाने वापरतात.
(3) क्षुधार्त होणे ❌
खूप भूक लागणे, या अर्थाने वापरतात.
(4) मुखरस पाघळणे ❌
एखादी गोष्ट पाहून किंवा तिच्याबद्दल ऐकून तोंडाला पाणी सुटणे, अतिशय हावरटपणे हवीहवीशी वाटणे, या अर्थाने वापरतात.
त्यामुळे दिलेल्या आशयासाठी पर्याय (2) हा सर्वात योग्य वाक्प्रचार आहे.
प्रश्न 36: 'उंटावरचा शहाणा' या वाक्प्रचाराचा खालीलपैकी कोणता अर्थ आहे ?
(1) फार उंची गाठलेला माणूस
(2) उंचावरून बोलणारा माणूस
(3) शहाणपणाचा सल्ला देणारा माणूस
(4) मूर्खपणाचा सल्ला देणारा माणूस
योग्य उत्तर: (4) मूर्खपणाचा सल्ला देणारा माणूस
अर्थ:
'उंटावरचा शहाणा' हा वाक्प्रचार अशा व्यक्तीसाठी वापरला जातो, जी स्वतःला शहाणी/ज्ञानी समजते, पण प्रत्यक्षात ती अव्यवहार्य, अविचारी किंवा मूर्खपणाचा सल्ला देते. उंटावर बसून दिलेला सल्ला हा वास्तवाशी सुसंगत नसतो, त्यामुळे हा वाक्प्रचार अव्यवहारी/मूर्खपणाचा सल्ला देणाऱ्या व्यक्तीसाठी वापरला जातो.
इतर पर्याय चूक का आहेत:
(1) फार उंची गाठलेला माणूस ❌ — हा शब्दशः अर्थ आहे, वाक्प्रचाराचा खरा (लाक्षणिक) अर्थ नाही.
(2) उंचावरून बोलणारा माणूस ❌ — हा देखील शब्दशः अर्थ आहे, वाक्प्रचाराचा खरा अर्थ नाही.
(3) शहाणपणाचा सल्ला देणारा माणूस ❌ — हा अर्थ वाक्प्रचाराच्या विरुद्ध आहे; वाक्प्रचारातून उपरोधाने मूर्खपणाचा सल्ला सुचवला जातो, शहाणपणाचा नव्हे.
त्यामुळे पर्याय (4) हे योग्य उत्तर आहे.
प्रश्न 37: "गावातील सर्व जातीजमातीच्या लोकांनी एकत्र का येऊ नये?" या प्रश्नार्थक वाक्याचा प्रकार ओळखा.
(1) होकारार्थी
(2) विधानार्थी
(3) नकारार्थी
(4) उद्गारवाचक
योग्य उत्तर: (3) नकारार्थी
नकारार्थी वाक्य म्हणजे काय?
ज्या वाक्यात नकार, मनाई किंवा एखादी गोष्ट होऊ नये असा अर्थ व्यक्त होतो, त्या वाक्याला नकारार्थी वाक्य म्हणतात. अशा वाक्यांमध्ये "नाही", "नको", "नये", "नसणे" इत्यादी नकारदर्शक शब्दांचा वापर आढळतो.
दिलेल्या वाक्याचे विश्लेषण: "गावातील सर्व जातीजमातीच्या लोकांनी एकत्र का येऊ नये?"
या वाक्यात "नये" हा स्पष्ट नकारदर्शक शब्द वापरलेला आहे. त्यामुळे हे प्रश्नार्थक स्वरूपात असले तरी त्यातील वाक्यप्रकार नकारार्थी आहे.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
(1) होकारार्थी ❌
या वाक्यात होकार व्यक्त केलेला नसून "नये" या शब्दामुळे नकार व्यक्त केला आहे.
(2) विधानार्थी ❌
हे वाक्य विधान मांडत नसून प्रश्नरूपात नकार व्यक्त करते, त्यामुळे हा पर्याय योग्य नाही.
(3) नकारार्थी ✅
"नये" या शब्दामुळे वाक्यात नकाराचा अर्थ स्पष्टपणे व्यक्त झालेला आहे. त्यामुळे हा पर्याय योग्य आहे.
(4) उद्गारवाचक ❌
या वाक्यात आश्चर्य, आनंद, दुःख किंवा इतर कोणताही उद्गार व्यक्त झालेला नाही.
∴ MPSC Final Answer Key नुसार योग्य उत्तर पर्याय (3) — नकारार्थी आहे.
प्रश्न 38: लेखनदृष्ट्या शुद्ध शब्द ओळखा.
(1) हिरीरी
(2) हिरिरी
(3) हिरिरि
(4) हीरिरी
योग्य उत्तर: (1) हिरीरी
शब्दाचा अर्थ: हिरीरी म्हणजे जोर, आवेश, निकराने केलेले प्रतिपादन.
लेखन शुद्धतेचे विश्लेषण:
मराठी लेखन नियमांनुसार शब्दातील दीर्घ-ऱ्हस्व स्वरांची योग्य जागा तपासणे आवश्यक आहे. "हिरीरी" या शब्दात पहिले अक्षर ऱ्हस्व 'हि' व दुसरे अक्षर दीर्घ 'री' आणि शेवटचे अक्षर ऱ्हस्व 'री' (उच्चारानुसार) असे प्रमाणित रूप आहे — म्हणजे हि + री + री ही योग्य शुद्धलेखन पद्धत आहे.
इतर पर्याय अशुद्ध का आहेत:
(2) हिरिरी ❌ — मधले अक्षर चुकीने ऱ्हस्व ('रि') दिलेले आहे, ते दीर्घ ('री') हवे.
(3) हिरिरि ❌ — मधले व शेवटचे दोन्ही अक्षरे चुकीने ऱ्हस्व दिलेली आहेत.
(4) हीरिरी ❌ — पहिले अक्षर चुकीने दीर्घ ('ही') दिलेले आहे, ते ऱ्हस्व ('हि') हवे.
त्यामुळे पर्याय (1) हिरीरी हे लेखनदृष्ट्या शुद्ध रूप आहे.
प्रश्न 39: "वेळेवर प्रकृतीची काळजी घेतली तर सारं काही ठीक होईल", या वाक्याचा प्रकार ओळखा.
(a) प्रश्नार्थी वाक्य ❌
या वाक्यात कोणताही प्रश्न विचारलेला नाही, त्यामुळे हे प्रश्नार्थी वाक्य नाही.
(b) संकेतार्थी वाक्य ✅
संकेतार्थी वाक्यात एक क्रिया दुसऱ्या क्रियेवर अवलंबून असते (जर...तर हा संकेत). "वेळेवर प्रकृतीची काळजी घेतली तर सारं काही ठीक होईल" या वाक्यात स्पष्ट अट/संकेत ("तर") आहे — एक गोष्ट घडली तरच दुसरी गोष्ट घडेल असा भाव आहे. त्यामुळे हे संकेतार्थी वाक्य आहे.
(c) आज्ञार्थी वाक्य ❌
या वाक्यातून कोणतीही आज्ञा, आदेश किंवा हुकुम व्यक्त होत नाही, त्यामुळे हे आज्ञार्थी वाक्य नाही.
(d) नकारार्थी वाक्य ❌
या वाक्यात कोणताही नकारदर्शक शब्द (नाही, नको, नये इ.) नाही; उलट हे होकारार्थी स्वरूपाचे वाक्य आहे. त्यामुळे हे नकारार्थी वाक्य नाही.
त्यामुळे केवळ (b) बरोबर असून बाकी सर्व चूक आहेत — पर्याय (2) योग्य आहे.
प्रश्न 40: 'दुसऱ्यावर आलेली कठीण परिस्थिती नंतर आपल्यावर येऊ शकते.' यासाठी योग्य म्हणीचा वापर -
(1) पुढच्यास ठेच मागचा शहाणा
(2) पुढचे जात्यात मागचे सुपात
(3) पुढे पाठ मागे सपाट
(4) पुढे पुढे करणे
योग्य उत्तर: (2) पुढचे जात्यात मागचे सुपात
अर्थ:
'पुढचे जात्यात मागचे सुपात' या म्हणीचा अर्थ असा आहे की, जात्यात (दळण दळण्याच्या साधनात) असलेल्याचे जसे नुकसान/कष्ट होणार आहेत, तसेच सुपात (म्हणजे नंतर तीच परिस्थिती येणाऱ्या) असलेल्यालाही पुढे तीच अवस्था प्राप्त होणार आहे — म्हणजेच दुसऱ्यावर आलेली कठीण परिस्थिती नंतर आपल्यावरही येऊ शकते असा भाव यातून व्यक्त होतो.
इतर पर्यायांचे अर्थ:
(1) पुढच्यास ठेच मागचा शहाणा ❌
पुढच्या (आधीच्या) व्यक्तीच्या चुकीपासून/अनुभवापासून मागच्या (नंतरच्या) व्यक्तीने धडा घेऊन सावध राहणे, या अर्थाने वापरतात — म्हणजे इतरांच्या चुकांपासून शिकणे.
(3) पुढे पाठ मागे सपाट ❌
एखादी गोष्ट शिकल्यानंतर लगेच विसरणे, काहीही लक्षात न राहणे, या अर्थाने वापरतात.
(4) पुढे पुढे करणे ❌
स्वतःला सतत पुढे आणण्याचा प्रयत्न करणे, गर्व/उतावळेपणा दाखवणे, या अर्थाने वापरतात.
त्यामुळे दिलेल्या आशयासाठी पर्याय (2) ही योग्य म्हण आहे.
प्रश्न 41: पुढीलपैकी फार्सीतून मराठीत आलेला शब्द :
(1) उंडारणे
(2) दुकान
(3) कुरबूर
(4) चिल्लर
योग्य उत्तर: (2) दुकान
पर्यायांचे विश्लेषण:
(2) दुकान ✅ — फारसी शब्द
"दुकान" हा शब्द मूळ फारसी भाषेतून मराठीत आलेला आहे. फारसी भाषेतील अनेक व्यापार, प्रशासन व दैनंदिन वापराशी संबंधित शब्द (जसे — दुकान, दफ्तर, बाजार, हुद्दा इ.) मराठीत रूढ झाले आहेत.
इतर पर्यायांचे स्पष्टीकरण:
(1) उंडारणे ❌
हा मराठी भाषेतील स्वतःचा (देशज) शब्द आहे, याचा अर्थ इकडे-तिकडे भटकणे/उनाडक्या करणे.
(3) कुरबूर ❌
हा देखील मराठी देशज शब्द आहे, याचा अर्थ किरकोळ भांडण/तक्रार.
(4) चिल्लर ❌
हा शब्द मराठी/हिंदी भाषिक परिसरातील प्रचलित शब्द आहे, फारसीतून थेट आलेला नाही.
त्यामुळे पर्याय (2) दुकान हे योग्य उत्तर आहे.
प्रश्न 42: 'दृढ' या शब्दाच्या विरुद्धार्थी शब्द वापरलेले अचूक वाक्य कोणते?
(a) प्रवीण दुर्बळ घटकांना मदत करतो.
(b) पाण्याचा प्रवाह अतिशय क्षीण आहे.
(c) हरीण खूप कृश आहे.
(d) अनिल खूप रोडका मुलगा आहे.
(1) (a) फक्त बरोबर बाकी सर्व चूक
(2) (b) फक्त बरोबर बाकी सर्व चूक
(3) (a) व (c) बरोबर (b) व (d) चूक
(4) सर्व पर्याय बरोबर आहेत.
योग्य उत्तर: (4) सर्व पर्याय बरोबर आहेत.
'दृढ' या शब्दाचा अर्थ: दृढ म्हणजे मजबूत, बळकट, ठाम, सशक्त. संदर्भानुसार याचे विरुद्धार्थी शब्द दुर्बळ, क्षीण, कृश, रोडका इत्यादी होतात.
वाक्यांचे विश्लेषण:
(a) प्रवीण दुर्बळ घटकांना मदत करतो. ✅
येथे "दुर्बळ" हा शब्द "दृढ"चा विरुद्धार्थी अर्थ व्यक्त करतो. त्यामुळे हे वाक्य योग्य आहे.
(b) पाण्याचा प्रवाह अतिशय क्षीण आहे. ✅
येथे "क्षीण" म्हणजे कमकुवत किंवा मंद. हा "दृढ"चा योग्य विरुद्धार्थी शब्द आहे.
(c) हरीण खूप कृश आहे. ✅ "कृश" म्हणजे बारीक, अशक्त. हा देखील "दृढ"च्या विरुद्धार्थी अर्थाचा शब्द आहे.
(d) अनिल खूप रोडका मुलगा आहे. ✅ "रोडका" म्हणजे बारीक व अशक्त. संदर्भानुसार हा देखील "दृढ"च्या विरुद्धार्थी अर्थाने वापरलेला शब्द आहे.
∴ चारही वाक्यांमध्ये "दृढ" या शब्दाचे विरुद्धार्थी शब्द योग्यरीत्या वापरलेले आहेत.
MPSC Final Answer Key नुसार योग्य उत्तर पर्याय (4) — सर्व पर्याय बरोबर आहेत.
प्रश्न 43: 'नवरा' या शब्दाचा समानार्थी शब्द असलेला अचूक पर्याय कोणता ?
(a) धव
(b) भ्रतार
(c) कांत
(d) राया
(1) (a) व (b) बरोबर (c) व (d) चूक आहे.
(2) (b), (c) व (d) बरोबर (a) फक्त चूक आहे.
(3) (b) व (c) बरोबर (a) व (d) चूक आहे.
(4) (a), (b) व (c) बरोबर (d) फक्त चूक आहे.
योग्य उत्तर: (4) (a), (b) व (c) बरोबर (d) फक्त चूक आहे.
'नवरा' या शब्दाचे समानार्थी शब्द:
मराठीतील अनेक संस्कृतप्रचुर व साहित्यिक शब्द 'नवरा' किंवा 'पती' या अर्थाने वापरले जातात. त्यांपैकी धव, भ्रतार आणि कांत हे प्रचलित समानार्थी शब्द आहेत.
पर्यायांचे विश्लेषण:
(a) धव ✅ "धव" हा संस्कृतोद्भव शब्द असून त्याचा अर्थ पती / नवरा असा होतो. त्यामुळे हा योग्य समानार्थी शब्द आहे.
(b) भ्रतार ✅ "भ्रतार" हा शब्दही पती / नवरा या अर्थाने साहित्य व व्याकरणात वापरला जातो.
(c) कांत ✅ "कांत" म्हणजे प्रियकर, प्रिय पती किंवा नवरा. हा देखील 'नवरा'चा समानार्थी शब्द आहे.
(d) राया ❌ "राया" हा शब्द आदरार्थी किंवा प्रेमाने संबोधण्यासाठी (उदा. पतीराजा) वापरला जातो. मात्र व्याकरणातील प्रमाणित समानार्थी शब्दांच्या यादीत तो थेट समानार्थी शब्द म्हणून स्वीकारला जात नाही.
∴ MPSC Final Answer Key नुसार (a), (b) आणि (c) हे 'नवरा'चे समानार्थी शब्द आहेत, तर (d) योग्य समानार्थी शब्द मानला जात नाही.
म्हणून योग्य उत्तर पर्याय (4) आहे.
प्रश्न 44: पुढीलपैकी हे गणनावाचक विशेषण आहे.
(1) अडीच
(2) दुसरा
(3) दोघे
(4) पन्नासावा
# प्रश्न क्र.44 रद्द करण्यात आलेला आहे.
प्रश्न 45: देशी शब्दांचा शब्दगट असलेला अचूक पर्याय ओळखा.
देशी (देशज) शब्द म्हणजे काय?
जे शब्द संस्कृत किंवा इतर कोणत्याही परभाषेतून आलेले नसून मूळचे स्थानिक (प्राचीन द्रविड किंवा मूळ महाराष्ट्री) भाषेतून मराठीत रूढ झालेले आहेत, त्यांना देशी शब्द म्हणतात.
(a) डोके, झाड, बोका, पेशवा ❌
यातील "पेशवा" हा शब्द फारसी भाषेतून आलेला आहे, त्यामुळे हा गट पूर्णपणे देशी शब्दांचा नाही.
(b) गुडघा, दगड, रेडा, खर्च ❌
यातील "खर्च" हा शब्द अरबी/फारसी भाषेतून आलेला आहे, त्यामुळे हा गट पूर्णपणे देशी शब्दांचा नाही.
(c) डोळे, पोट, हाड, लुगडे ✅
हे सर्व शब्द मूळचे देशी (देशज) आहेत.
(d) धोंडा, बाजरी, वांगे, खुळा ✅
हे सर्व शब्दही मूळचे देशी (देशज) आहेत.
त्यामुळे (c) व (d) बरोबर असून (a) व (b) चूक आहेत — पर्याय (2) योग्य आहे.
खालील उतारा वाचून प्रश्न क्र. 46 ते 50 सोडवा.
आता त्या राष्ट्रांत यंत्रबळे असे दसपट अन्नवस्त्रप्रभृती पदार्थ उत्पन्न होऊनही जर ते त्यातील काही व्यक्तींना मिळाले नाहीत तर तो दोष यंत्राचा का म्हणावयाचा ? पूर्वी मिळत होते त्यापेक्षा दसपट अन्नवस्त्र, त्यापेक्षा कमी काबाडकष्ट जर उत्पादिले जात आहे, तर यंत्राने त्यातील प्रत्येक व्यक्तीस पूर्वीपेक्षा दसपटीने सुखी केले आहे असेच म्हटले पाहिजे, बेकार केले असे नव्हे. येथे यंत्राचे कर्तव्य संपले. दसपटीने अधिक अन्न उत्पादिले असताही काही माणसे इतरांकडून नागवली गेली किंवा दसपट सुखी न होता भिकारी झाली, तर तो दोष समाजरचनेचा म्हटला पाहिजे. ती यंत्रे सामाईक ठेवा, ते यथेच्छ उत्पादिलेले अन्नवस्त्र समान प्रमाणात प्रत्येक व्यक्तीला वाटून द्या, ते कमी लागणारे काबाडकष्ट विशिष्ट वर्गाच्याच डोक्यावर न लादता सर्वांकडून करून घेऊन सर्वांचाच भार हलका करा. पूर्वीपेक्षा रिकाम्या राहणाऱ्या वेळात सर्वांनाच अधिक सुट्ट्या नि कमी श्रम भोगू द्या. काबाडकष्टावाचून वाचलेला नि सक्तीचे काम नसलेला वेळ ज्याला त्याला आपल्या लहरीप्रमाणे काव्यकला, व्यायाम, वाचन, परोपकार, इतर उद्योग, शोधसंशोधन, करमणूक, कसरती, यथाइष्ट तथा घालवू द्या! यंत्रे सारीच कामे करू लागली तर मग मनुष्याने करावयाचे तरी काय? अशा शंकेने घाबरलेल्यांनी हे ध्यानात धरावे की, मनुष्य जे काबाडकष्ट करतो ते त्यास हवे म्हणून करीत नसतो. यंत्राने काबाडकष्टांची आवश्यकता जितकी कमी होईल तितके मनुष्यास हलकेच वाटेल. बरेच वाटेल. पण यंत्रामुळे काबाडकष्ट टळतात म्हणजे मनुष्याने कोणतेच आवडते कामही करू नये, असा काही यंत्रशास्त्राचा निश्चय नाही! उलट मनुष्य आपल्याला वाटेल ते काम करण्यास वा न करण्यास स्वतंत्र होईल. कारण यंत्राने उत्पादन वाढल्यामुळे आज बळे बळे कराव्याच लागणाऱ्या काबाडकष्टांपासून मनुष्याची यंत्रामुळे झाली तर सोडवणूकच होणारी आहे. त्याचप्रमाणे ज्याला साधी राहणी हवी असेल त्याला देखील यंत्रे काही आडवी येत नाहीत. त्याला हवा तर त्याने पंचा नेसावा, लंगोटी नेसावी. तो मुळीच काही न नेसला तरी देखील यंत्र त्याला बळे बळे वीतभर जरीकाठीचे धोतर काही नेसवीत नाही ! तो मठीत लोळो, झोपडीत राहो, फळे खावो, उपास करो! यंत्राने साधी राहणी नाहीशी होऊन ती महागडी होते वा विलासी होते, हे म्हणणे असंमजसपणाचे आहे. यंत्र बिचारे बोलून चालून जड, निर्जीव, इच्छाशून्य, परतंत्र ! ते होऊन काही त्याने उत्पादन केलेल्या पदार्थांचा सारा गड्डठ्ठा कोणत्यातरी एका लाडक्या वर्गास देत नाही, कोणाचा काढून घेत नाही. तेव्हा यंत्रामुळे बेकारी वाढते, साधी राहणी बिघडते, श्रीमंत-भिकारी असा वर्गकलह पेटतो, सारी कामे यंत्रच करू लागले तर मनुष्य रिकामपणाने गंजून, आळसाने गंजून निकम्मी होऊन पडेल; काम करण्याच्या निढळाच्या घामाने मिळविलेली भाकरी खाण्याच्या आनंदास अंतरेल; तो ईंद्रियांचा दुबळा, मनाचा अनुदार, अंगाचा जत्कारू बनेल, आणि यंत्राचाच दास होऊन पडेल! इत्यादी सारी ओरड पूर्णपणे असमंजसपणाची नि भेकडपणाची असून आजच्या समाजरचनेच्या विषमतेचे हे दोष केवळ साहचर्यामुळे हे भाबडे अडाणीपण यंत्रावर लादीत असते !
प्रश्न 46: वरील उताऱ्यातून कोणती विचारधारा स्पष्ट होते ?
उताऱ्याचे विश्लेषण:
या उताऱ्याचा मुख्य आशय असा आहे की यंत्रे स्वतः दोषी नसून समाजातील विषम आर्थिक व्यवस्था दोषी आहे. यंत्रांमुळे उत्पादन वाढते, श्रम कमी होतात आणि उत्पादनाचे समान वाटप झाले तर सर्व समाज अधिक सुखी व समृद्ध होऊ शकतो. त्यामुळे या उताऱ्यात अनेक विचारधारांचा संगम दिसून येतो.
विधाननिहाय विश्लेषण:
(a) मानवतावादी विचारधारा ✔️
लेखक सर्व मानवांच्या कल्याणावर भर देतो. कमी श्रम, अधिक विश्रांती, कला, वाचन, संशोधन आणि परोपकार यांसाठी वेळ मिळावा, हा विचार मानवतावादी दृष्टिकोन दर्शवतो.
(b) साम्यवादी विचारधारा ✔️
लेखक स्पष्टपणे सांगतो की यंत्रे सामाईक मालकीची असावीत आणि उत्पादनाचे समान वाटप व्हावे. सामूहिक मालकी आणि समान वितरण ही साम्यवादी विचारसरणीची प्रमुख वैशिष्ट्ये आहेत.
(c) यंत्रवादी विचारधारा ✔️
उताऱ्यात यंत्रांचे समर्थन करण्यात आले आहे. यंत्रांमुळे उत्पादन वाढते, कष्ट कमी होतात आणि बेकारीचे मूळ कारण यंत्र नसून समाजरचना आहे, असे लेखक प्रतिपादन करतो. त्यामुळे यंत्रसमर्थक (यंत्रवादी) विचार स्पष्ट होतो.
(d) समानतावादी विचारधारा ✔️
उताऱ्यात सर्वांना समान श्रम, समान विश्रांती आणि उत्पादनाचे समान वाटप यांचा आग्रह धरण्यात आला आहे. त्यामुळे समानतेचा पुरस्कार करणारी समानतावादी विचारधारा स्पष्टपणे दिसते.
निष्कर्ष:
या उताऱ्यात मानवतावादी, साम्यवादी, यंत्रवादी आणि समानतावादी या चारही विचारधारांचे प्रतिबिंब दिसून येते. त्यामुळे MPSC Final Answer Key नुसार पर्याय (4) "सर्व पर्याय बरोबर आहेत" हेच योग्य उत्तर आहे.
प्रश्न 47: वरील उतारा वाचून कोणता अचूक निष्कर्ष निघेल ? अचूक पर्याय निवडा.
(a) यंत्राला माणसाने दोष देवू नयेत.
(b) मनुष्याला सुख हवे तर यंत्रही हवेच.
(c) मनुष्य यंत्राचा गुलाम होईल.
(d) यंत्रामुळे उत्पन्न वाढेल.
(1) (a) व (b) बरोबर (c) व (d) चूक
(2) (b) व (d) बरोबर (a) व (c) चूक
(3) (a), (b) व (c) बरोबर (d) फक्त चूक
(4) (a), (b) व (d) बरोबर (c) फक्त चूक
योग्य उत्तर: (4) (a), (b) व (d) बरोबर (c) फक्त चूक
(a) यंत्राला माणसाने दोष देवू नयेत. ✅
लेखक स्पष्टपणे सांगतो की बेकारी, विषमता व वर्गकलह यांसाठी यंत्राला दोष देणे हे "भाबडे अडाणीपण" आहे — खरा दोष समाजरचनेचा आहे, यंत्राचा नाही. त्यामुळे हा निष्कर्ष उताऱ्याशी सुसंगत आहे.
(b) मनुष्याला सुख हवे तर यंत्रही हवेच. ✅
उताऱ्यानुसार यंत्रामुळे उत्पादन वाढून काबाडकष्ट कमी होतात व त्यामुळे मनुष्य अधिक सुखी होतो, असे लेखकाचे स्पष्ट प्रतिपादन आहे. त्यामुळे हा निष्कर्षही योग्य आहे.
(c) मनुष्य यंत्राचा गुलाम होईल. ❌
लेखकाने हा मुद्दा विरोधकांचा आक्षेप म्हणून मांडून त्याचे स्पष्ट खंडन केले आहे — "यंत्राचाच दास होऊन पडेल" ही "ओरड पूर्णपणे असमंजसपणाची" असल्याचे तो सांगतो. त्यामुळे हा निष्कर्ष उताऱ्याच्या आशयाच्या विरुद्ध आहे.
(d) यंत्रामुळे उत्पन्न वाढेल. ✅
उताऱ्याच्या सुरुवातीलाच लेखक सांगतो की यंत्रबळामुळे पूर्वीपेक्षा दसपट अन्नवस्त्र इत्यादी उत्पादन वाढते. त्यामुळे हा निष्कर्ष योग्य आहे.
त्यामुळे (a), (b) व (d) बरोबर असून (c) चूक आहे — पर्याय (4) योग्य आहे.
प्रश्न 48: यंत्रामुळे मनुष्यामध्ये व समाजामध्ये कोणता बदल लेखकास अपेक्षित आहे? अचूक पर्याय ओळखा.
(a) प्रत्येक मनुष्य चंगळवादी व ऐश्वर्यसंपन्न होईल.
(b) समाजातील विषमता कमी होईल.
(c) प्रत्येकाला समान संधी उपलब्ध होईल.
(d) मनुष्य आपल्या मनाप्रमाणे जगू शकेल.
(1) (a) व (c) बरोबर (b) व (d) चूक
(2) (b) व (d) बरोबर (a) व (c) चूक
(3) (a), (b) व (d) बरोबर (c) फक्त चूक
(4) सर्व पर्याय बरोबर आहेत.
योग्य उत्तर: (2) (b) व (d) बरोबर (a) व (c) चूक
(a) प्रत्येक मनुष्य चंगळवादी व ऐश्वर्यसंपन्न होईल. ❌
लेखक उलट स्पष्टपणे सांगतो की ज्याला साधी राहणी हवी असेल त्याला यंत्रे आडवी येत नाहीत — "त्याला हवा तर त्याने पंचा नेसावा, लंगोटी नेसावी." त्यामुळे चंगळवाद किंवा ऐश्वर्यसंपन्नतेची सक्ती लेखकास अभिप्रेत नाही, हा निष्कर्ष चूक आहे.
(b) समाजातील विषमता कमी होईल. ✅
लेखक स्पष्टपणे सांगतो की यंत्रे व उत्पादित पदार्थ सामाईक व समान प्रमाणात वाटले गेल्यास विषमता व वर्गकलह दूर होऊ शकतो. त्यामुळे हा निष्कर्ष उताऱ्याशी सुसंगत आहे.
(c) प्रत्येकाला समान संधी उपलब्ध होईल. ❌
उताऱ्यात "समान संधी" हा शब्दप्रयोग किंवा तसा थेट आशय स्पष्टपणे मांडलेला नाही; लेखकाचा भर उत्पादित संपत्ती व कष्टांच्या समान वाटपावर आहे, संधीच्या समानतेवर नाही. त्यामुळे हा निष्कर्ष अचूक ठरत नाही.
(d) मनुष्य आपल्या मनाप्रमाणे जगू शकेल. ✅
"मनुष्य आपल्याला वाटेल ते काम करण्यास वा न करण्यास स्वतंत्र होईल" आणि रिकाम्या वेळेत आपल्या इच्छेनुसार विविध गोष्टी करू शकेल असे लेखक स्पष्टपणे नमूद करतो. त्यामुळे हा निष्कर्ष योग्य आहे.
त्यामुळे (b) व (d) बरोबर असून (a) व (c) चूक आहेत — पर्याय (2) योग्य आहे.
प्रश्न 49: यंत्राच्या वापरामुळे मनुष्यास कोणता लाभ मिळेल असे लेखकास वाटते ?
(a) मनुष्यास सुख प्राप्त होईल.
(b) मनुष्याला काबाडकष्ट करावे लागणार नाहीत.
(c) मनुष्य अतिशय श्रीमंत होईल.
(d) मालक-नोकर भेद राहणार नाही.
(1) (a) फक्त बरोबर बाकी सर्व चूक
(2) (b) व (d) बरोबर (a) व (c) चूक
(3) (a), (b) व (d) बरोबर (c) फक्त चूक
(4) सर्व पर्याय बरोबर आहेत.
योग्य उत्तर: (1) (a) फक्त बरोबर बाकी सर्व चूक
उताऱ्याचे विश्लेषण:
या उताऱ्यात लेखक यंत्रांच्या उपयोगामुळे समाजाला होणाऱ्या लाभांविषयी भाष्य करतो. मात्र MPSC Final Answer Key नुसार केवळ उताऱ्यात स्पष्टपणे (Explicitly) नमूद केलेली विधानेच ग्राह्य धरायची आहेत; अनुमानावर आधारित निष्कर्ष स्वीकारलेले नाहीत.
विधाननिहाय विश्लेषण:
(a) मनुष्यास सुख प्राप्त होईल. ✔️
लेखक स्पष्टपणे सांगतो की "यंत्राने त्यातील प्रत्येक व्यक्तीस पूर्वीपेक्षा दसपटीने सुखी केले आहे." त्यामुळे मनुष्याला अधिक सुख प्राप्त होईल, हे विधान थेट उताऱ्यात नमूद आहे.
(b) मनुष्याला काबाडकष्ट करावे लागणार नाहीत. ❌
उताऱ्यात लेखक "काबाडकष्टांची आवश्यकता कमी होईल" किंवा "काबाडकष्टांपासून सोडवणूक होईल" असे म्हणतो. मात्र काबाडकष्ट पूर्णपणे नाहीसे होतील किंवा करावेच लागणार नाहीत, असे स्पष्टपणे सांगितलेले नाही. त्यामुळे हे विधान ग्राह्य धरलेले नाही.
(c) मनुष्य अतिशय श्रीमंत होईल. ❌
उताऱ्यात मनुष्य अतिशय श्रीमंत होईल, असा कोणताही स्पष्ट उल्लेख नाही. त्यामुळे हे विधान चुकीचे आहे.
(d) मालक-नोकर भेद राहणार नाही. ❌
लेखक समान वाटप आणि समाजरचनेतील बदल यांचा पुरस्कार करतो; परंतु "मालक-नोकर भेद राहणार नाही" असे स्पष्ट विधान उताऱ्यात नाही. हा निष्कर्ष वाचकाने काढलेला अनुमान आहे. त्यामुळे MPSC ने हे विधान चुकीचे मानले आहे.
निष्कर्ष:
MPSC Final Answer Key नुसार केवळ (a) हे विधानच स्पष्टपणे उताऱ्यात नमूद आहे. त्यामुळे पर्याय (1) " (a) फक्त बरोबर बाकी सर्व चूक " हे योग्य उत्तर आहे.
प्रश्न 50: यंत्रबळामुळे मनुष्याचे नेमके काय होईल असे लेखकास वाटते ?
(a) बेकारी वाढेल.
(b) मनुष्याचे काबाडकष्ट कमी होतील.
(c) माणसे इतरांकडून नागवली जातील.
(d) यंत्रामुळे मनुष्यास रिकामा वेळ मिळेल.
(1) (a) व (c) बरोबर (b) व (d) चूक
(2) (b) व (d) बरोबर (a) व (c) चूक
(3) (a), (b) व (c) बरोबर (d) फक्त चूक
(4) सर्व पर्याय बरोबर आहेत.
योग्य उत्तर: (2) (b) व (d) बरोबर (a) व (c) चूक
(a) बेकारी वाढेल. ❌
लेखक हा मुद्दा विरोधकांचा आक्षेप म्हणून मांडून त्याचे स्पष्ट खंडन करतो — "यंत्रामुळे बेकारी वाढते... इत्यादी सारी ओरड पूर्णपणे असमंजसपणाची" असे तो म्हणतो. त्यामुळे हे लेखकाचे स्वतःचे मत नाही, हा निष्कर्ष चूक आहे.
(b) मनुष्याचे काबाडकष्ट कमी होतील. ✅
"यंत्रबळे... त्यापेक्षा कमी काबाडकष्ट जर उत्पादिले जात आहे" असे लेखक स्पष्टपणे सांगतो. त्यामुळे हा निष्कर्ष योग्य आहे.
(c) माणसे इतरांकडून नागवली जातील. ❌
लेखक स्पष्ट करतो की माणसे नागवली गेली किंवा भिकारी झाली तर त्याचा दोष यंत्राचा नसून समाजरचनेचा आहे — हे यंत्रामुळे अपरिहार्यपणे घडणार आहे असे त्याचे मत नाही. त्यामुळे हा निष्कर्ष चूक आहे.
(d) यंत्रामुळे मनुष्यास रिकामा वेळ मिळेल. ✅
"काबाडकष्टावाचून वाचलेला नि सक्तीचे काम नसलेला वेळ ज्याला त्याला आपल्या लहरीप्रमाणे... घालवू द्या!" असे लेखक स्पष्टपणे सांगतो, म्हणजे यंत्रामुळे मनुष्याला रिकामा वेळ मिळेल हे त्याला अभिप्रेत आहे. त्यामुळे हा निष्कर्ष योग्य आहे.
त्यामुळे (b) व (d) बरोबर असून (a) व (c) चूक आहेत — पर्याय (2) योग्य आहे.
Q.51: 'None of us knew the way.'
The correct tag question corresponding to the sentence above is:
(1) Did we?
(2) Didn't we?
(3) Did none?
(4) Didn't none?
Correct Answer: (1) Did we?
Rule for Tag Questions with Negative/Assimilated Negative Words:
Words like none, no one, nobody, nothing, neither, never, hardly, scarcely etc. make a sentence negative in meaning, even though the sentence structure looks affirmative. According to the rule of tag questions, if the statement is negative in meaning, the tag must be positive (affirmative).
Also, when the subject is "none of us," the pronoun used in the tag should be "we" (referring back to "us").
Sentence Analysis:
"None of us knew the way." — This sentence is negative in sense (meaning: "we did not know the way").
Since the statement is negative, the tag must be positive: "Did we?"
Why other options are wrong: (2) Didn't we? ❌ — This is a negative tag, but since the main clause is already negative in meaning, the tag should be positive, not negative.
(3) Did none? ❌ — Tag questions use pronouns, not repeated nouns like "none."
(4) Didn't none? ❌ — Incorrect both in structure (double negative) and pronoun usage.
Hence, option (1) Did we? is the correct answer.
Q.52:
(a) He lives in Khurja in Bulandshahr.
(b) He has fallen into the river.
(c) Divide the property among all the brothers.
Identify the correct sentence/s.
(1) (a) and (b) Only
(2) (b) and (c) Only
(3) (a) and (c) Only
(4) (a) Only
Correct Answer: (2) (b) and (c) Only
Rule for prepositions of place — "at" vs "in":
We use "at" for small towns/villages/points, and "in" for large cities, countries, or bigger areas. When mentioning a small place within a bigger one, we say "at [small place] in [bigger place]."
(a) He lives in Khurja in Bulandshahr. ❌
Khurja is a small town within the Bulandshahr district. The correct preposition should be "at" for the smaller place: "He lives at Khurja in Bulandshahr." Hence, this sentence is incorrect as written.
(b) He has fallen into the river. ✅
"Into" is correctly used here to show movement/direction resulting in a change of position (from outside the river to inside it). This sentence is grammatically correct.
(c) Divide the property among all the brothers. ✅
The preposition "among" is correctly used when referring to more than two people/things (here, "all the brothers" implies more than two). This sentence is grammatically correct.
Hence, only (b) and (c) are correct sentences — option (2) is the right answer.
Q.53: Choose from the following the correct antonymous pairs.
(1) 'Base: Noble' and 'Float: Sink'
(2) 'Common: Extra' and 'Fresh: Stale'
(3) 'Acquit: Sacrifice' and 'Kind: Gentle'
(4) 'Grave: Rare' and 'Fat: Slim'
Correct Answer: (1) 'Base: Noble' and 'Float: Sink'
Analysis of each pair:
(1) Base : Noble ✅ and Float : Sink ✅
"Base" means low, ignoble, or morally inferior; "Noble" means having high moral qualities — these are true antonyms. "Float" means to stay on the surface of a liquid; "Sink" means to go down into it — these are also true antonyms. Both pairs are correct antonymous pairs.
(2) Common : Extra ❌ and Fresh : Stale ✅
"Common" and "Extra" are not antonyms of each other (the natural antonym of "common" would be "rare"). "Fresh : Stale" is indeed a correct antonymous pair, but since the first pair is wrong, the whole option is incorrect.
(3) Acquit : Sacrifice ❌ and Kind : Gentle ❌
"Acquit" (to declare not guilty) and "Sacrifice" are unrelated, not antonyms. "Kind" and "Gentle" are actually synonyms, not antonyms. Both pairs are incorrect.
(4) Grave : Rare ❌ and Fat : Slim ✅
"Grave" (serious) and "Rare" (uncommon) are not antonyms. "Fat : Slim" is a correct antonymous pair, but since the first pair is wrong, the whole option is incorrect.
Hence, option (1) is the correct answer, as both pairs listed are genuinely antonymous.
Q.54:
(i) Madhu likes Mangoes.
(ii) The old man sat in a corner.
The verbs underlined in the sentences (i) and (ii) above are ________ verbs respectively.
Rule:
A transitive verb is followed by a direct object that receives the action. An intransitive verb does not take a direct object; the meaning is complete without one.
Sentence (i): Madhu likes Mangoes.
Here, "likes" is followed by the direct object "Mangoes" — the action of liking is being done TO something. Hence, "likes" is a transitive verb.
Sentence (ii): The old man sat in a corner.
Here, "sat" does not take a direct object. "In a corner" is merely a prepositional phrase showing place, not an object receiving the action. Hence, "sat" is an intransitive verb.
Therefore, the verbs are transitive, intransitive respectively, which matches option (b) — so answer (2) (b) Only is correct.
Q.55: He said to me, "Please spare me your book for three days."
Select the correct indirect narration of the above sentence.
(1) He told to me spare my book for three days.
(2) He requested me to spare his book for three days.
(3) He suggested me to spare your book for three days.
(4) He requested me to spare my book for three days.
Correct Answer: (4) He requested me to spare my book for three days.
Rules Applied:
1. Reporting Verb:
The word "please" in the direct speech signals a polite request. Hence, the reporting verb "said to" must be changed to "requested" in indirect speech, and the imperative structure changes to "to + infinitive."
2. Pronoun Change:
In the direct speech, "me" (the speaker) is spoken to "me" (the listener), and "your book" refers to the listener's (i.e., "my," from the reporter's own perspective in the reported sentence) book. Since the reporting is being done by "me" (the listener in the original conversation), "your book" becomes "my book" — because the book belongs to the person now narrating/reporting the sentence (the original listener, "me").
Correct sentence: "He requested me to spare my book for three days."
Why other options are wrong: (1) ❌ — "told to me" is grammatically incorrect structure; should be "told me" or better, "requested me."
(2) ❌ — "his book" is incorrect; it should be "my book" since the book belongs to the listener (now the reporter).
(3) ❌ — "suggested" is not the correct reporting verb for a request signaled by "please"; also "your book" should change to "my book."
Hence, option (4) is the correct answer.
Q.56: This would set the pattern for a generation.
Identify the correct meaning of the underlined word.
(1) model
(2) promotion
(3) support
(4) backing
Correct Answer: (1) model
Meaning of "pattern" in this context:
In the sentence "This would set the pattern for a generation," the word "pattern" refers to a standard, example, or model that others will follow or imitate. The phrase "set the pattern" means to establish a model/example/standard for others to emulate.
Why other options are wrong: (2) promotion ❌ — This means advancement or advertisement, unrelated to the meaning of "pattern" here.
(3) support ❌ — This means help or assistance, which does not match the sense of "pattern" as used in the sentence.
(4) backing ❌ — This means support or endorsement, again not matching the intended meaning of "pattern" as a model/example.
Hence, option (1) model is the correct meaning of the underlined word "pattern" in this context.
Q.57: Use of seatbelts in cars is now ________ (obligate).
Select the correct form of the word in the bracket to complete the sentence meaningfully.
(1) obligative
(2) obligation
(3) obligatory
(4) obligating
Correct Answer: (3) obligatory
Grammar Explanation:
The sentence structure "Use of seatbelts... is now ________" requires an adjective after the linking verb "is," to describe the noun "Use." The word needed must mean "required by law or rule; compulsory."
(3) obligatory ✅
"Obligatory" is the correct adjective form meaning "compulsory, required." It fits perfectly: "Use of seatbelts in cars is now obligatory."
Why other options are wrong: (1) obligative ❌ — This is not a standard/commonly accepted English word.
(2) obligation ❌ — This is a noun (meaning "duty" or "responsibility"), not an adjective, so it cannot correctly follow "is now" to describe "Use."
(4) obligating ❌ — This is the present participle/gerund form of the verb "obligate," and does not fit grammatically or meaningfully as a description after "is now."
Hence, option (3) obligatory is the correct answer.
Q.58: Select the word similar in meaning of the following word from given alternatives:
'Perpetual'
(1) Partial
(2) Peculiar
(3) Prudent
(4) Permanent
Correct Answer: (4) Permanent
Meaning of "Perpetual":
"Perpetual" means never ending or changing; continuing forever; permanent, everlasting, or continuous.
(4) Permanent ✅
"Permanent" means lasting or remaining without essential change, which closely matches the meaning of "perpetual." Hence, this is the correct synonym.
Why other options are wrong: (1) Partial ❌ — Means "incomplete" or "biased," unrelated to "perpetual."
(2) Peculiar ❌ — Means "strange" or "unusual," unrelated to "perpetual."
(3) Prudent ❌ — Means "wise" or "careful in practical matters," unrelated to "perpetual."
Hence, option (4) Permanent is the correct answer, being closest in meaning to "Perpetual."
Q.59: Choose the correct sentence from the following alternatives.
(1) The Ceylon is to the south of India.
(2) Ceylon is to the south of India.
(3) Ceylon is to south of India.
(4) The Ceylon is to south of India.
Correct Answer: (2) Ceylon is to the south of India.
Rules Applied:
1. Article "the" with proper nouns (country names):
"Ceylon" is a proper noun (name of a country), and proper nouns of countries generally do not take the article "the" before them (e.g., we say "India," "Ceylon," not "the India," "the Ceylon"). So, "The Ceylon" is incorrect.
2. Article "the" with directions (south, north, east, west):
When referring to a direction as a specific geographical location/point, the definite article "the" is required: "to the south of," "to the north of," etc. So "to south of" (without "the") is incorrect.
Applying both rules:
The correct sentence should have no "the" before Ceylon, but must have "the" before south: "Ceylon is to the south of India."
Why other options are wrong: (1) ❌ — Incorrectly uses "The" before "Ceylon."
(3) ❌ — Incorrectly omits "the" before "south."
(4) ❌ — Both errors present: "The Ceylon" and missing "the" before "south."
Hence, option (2) is the correct answer.
Q.60:
(a) He is more a philosopher than a poet.
(b) Waste not, want not.
(c) We desire to reap therefore we sow.
Identify the complex sentence.
(1) (a) Only
(2) (b) Only
(3) (c) Only
(4) (a) and (b) Only
Correct Answer: (1) (a) Only
Rule:
A complex sentence contains one independent (main) clause and at least one dependent (subordinate) clause joined by a subordinating conjunction.
(a) He is more a philosopher than a poet. ✅ — Complex Sentence
This sentence contains a comparative subordinate clause introduced by "than" — "than (he is) a poet" is an elliptical dependent clause dependent on the main clause "He is more a philosopher." Hence, this is a complex sentence.
(b) Waste not, want not. ❌ — Simple/Compound Sentence
This is a proverbial expression consisting of two short imperative clauses joined without a subordinating conjunction; it does not have a dependent clause structure, so it is not complex.
(c) We desire to reap therefore we sow. ❌ — Compound Sentence
Here, "therefore" is a coordinating/conjunctive adverb joining two independent clauses of equal rank ("We desire to reap" and "we sow"), making this a compound sentence, not complex.
Hence, only (a) is a complex sentence — option (1) is correct.
Q.61: Zenith is ________.
Select the correct option to complete the sentence.
(1) the line at which the earth's surface and the sky seem to meet
(2) the highest point in the sky reached by the sun or the moon
(3) an outer part/edge of an area
(4) a heavy base supporting a statue
Correct Answer: (2) the highest point in the sky reached by the sun or the moon
Meaning of "Zenith":
"Zenith" refers to the highest point reached in the sky by a celestial body (such as the sun or moon), directly overhead from the observer. It is also used figuratively to mean the peak or highest point of achievement/success.
Why other options are wrong: (1) ❌ — This describes the "horizon," not "zenith."
(3) ❌ — This describes a "periphery" or "margin," not "zenith."
(4) ❌ — This describes a "pedestal," not "zenith."
Hence, option (2) is the correct definition of "Zenith."
Q.62: Choose the correctly spelt underlined word from the options given below.
(a) The sun is stationery.
(b) The sun is stationiary.
(c) The sun is stationary.
(d) The sun is stetionery.
(1) (b)
(2) (c)
(3) (a)
(4) (d)
Correct Answer: (2) (c) — "stationary"
Meaning and Correct Spelling:
"Stationary" (spelt with "a" — stationary) means not moving; fixed in one place. This is the correct word to describe the sun in this context (referring to its fixed/non-moving position), and it is spelt correctly in option (c).
Why other options are wrong: (a) stationery ❌ — This word (spelt with "e" — stationery) means "writing materials such as paper, pens, etc." It is a different word altogether and is contextually and spelling-wise incorrect here.
(b) stationiary ❌ — This is simply a misspelling; no such word exists.
(d) stetionery ❌ — This is also a misspelling; no such word exists.
Hence, option (2) (c) "stationary" is the correctly spelt word matching the intended meaning.
Q.63: Choose the correct option for the following phrase:
'That which cannot be read'
(1) illegible
(2) indelible
(3) incorrigible
(4) invisible
Correct Answer: (1) illegible
Meaning: "Illegible" means "not clear enough to be read; that which cannot be read," due to poor handwriting, print, or damage. This exactly matches the given phrase.
Why other options are wrong: (2) indelible ❌ — Means "that which cannot be removed or erased" (e.g., an indelible mark), not related to reading.
(3) incorrigible ❌ — Means "a person who cannot be corrected or reformed" (used for habits/behaviour), unrelated to reading.
(4) invisible ❌ — Means "that which cannot be seen," which is close but not specific to the act of "reading" — something invisible cannot be seen at all, whereas "illegible" specifically refers to text/writing that is visible but not readable.
Hence, option (1) illegible is the correct answer.
Q.64: She said to me, "Shall I return these notes by Monday?"
The correct indirect narration corresponding to the sentence above is:
(1) She asked me if I should return those notes by Monday.
(2) She asked if she should return those notes by Monday.
(3) She asked me if she should return those notes by Monday.
(4) She asked me if she should return these notes by Monday.
Correct Answer: (3) She asked me if she should return those notes by Monday.
Rules Applied:
1. Reporting Verb:
Since the direct speech is a Yes/No question ("Shall I..."), the reporting verb "said to" changes to "asked", and the object "me" is retained (since she asked "me" specifically). "If" or "whether" is used to introduce the reported question, and the word order changes to a statement (Subject + Verb).
2. Pronoun Change:
"I" in the direct speech refers to "she" (the speaker), so it changes to "she" in indirect speech.
3. Modal "Shall" Change:
"Shall" in the sense of seeking permission/suggestion generally changes to "should" in indirect speech.
4. Demonstrative Pronoun Change:
"These" (near the speaker) changes to "those" in indirect speech, since the reporting is done at a different time/place from the original speech.
Applying all rules: "She asked me if she should return those notes by Monday."
Why other options are wrong: (1) ❌ — Incorrectly retains "I" instead of changing it to "she."
(2) ❌ — Incorrectly omits the object "me" after "asked."
(4) ❌ — Incorrectly retains "these" instead of changing it to "those."
Hence, option (3) is the correct answer.
Q.65: Bad habits should be destroyed in the beginning.
Select the correct phrase for the underlined.
(1) nipped in the bud
(2) got over immediately
(3) discouraged soon
(4) disgraced instantly
Correct Answer: (1) nipped in the bud
Meaning:
The idiom "nipped in the bud" means to stop something (usually something undesirable, like a bad habit or problem) at a very early stage before it develops further — exactly matching "destroyed in the beginning."
Why other options are wrong: (2) got over immediately ❌ — Means to recover from something quickly, not specifically about stopping something at its early stage.
(3) discouraged soon ❌ — Means to be dissuaded quickly; does not carry the same "early stage/beginning" connotation as the idiom demands.
(4) disgraced instantly ❌ — Means to bring shame immediately, unrelated to the meaning of stopping something at the beginning.
Hence, option (1) nipped in the bud is the correct idiomatic phrase.
Q.66: 'When will you bring it?'
Identify the correct passive voice of the above sentence.
(1) When will you be brought it?
(2) When it will be being brought by you?
(3) When will it be brought by you?
(4) Whether will it be brought by you?
Correct Answer: (3) When will it be brought by you?
Rules Applied:
1. Object becomes Subject:
In the active sentence, "it" is the object. In passive voice, "it" becomes the subject.
2. Subject becomes Agent (with "by"):
"You" (the subject in active voice) becomes the agent, introduced by "by you" in passive voice.
3. Verb Form (Future Simple - Passive):
The active verb "will bring" changes to passive form "will be brought" (modal + be + past participle).
4. Question word order maintained:
Since it's a Wh-question, the structure retains "When will..." at the beginning, followed by the passive subject and verb.
Correct Passive: "When will it be brought by you?"
Why other options are wrong: (1) ❌ — Grammatically incorrect structure; retains "it" as an object after "brought," which is inconsistent with proper passive construction.
(2) ❌ — Incorrect word order and unnecessarily uses continuous passive form ("will be being brought"), which is grammatically unnatural and incorrect here.
(4) ❌ — Incorrectly replaces "When" with "Whether," changing the question type entirely (from a Wh-question to a Yes/No-type structure), which distorts the meaning.
Hence, option (3) is the correct passive voice of the given sentence.
Q.67: The phrase which semantically substitutes the word 'Misogynist' is:
(1) 'one who hates women.'
(2) 'one who hates mankind.'
(3) 'one who hates marriage.'
(4) 'one who looks at the dark side of things.'
Correct Answer: (1) 'one who hates women.'
Meaning:
A "Misogynist" is defined as "one who hates women" (from Greek: "misos" = hatred, "gyne" = woman). This is the exact and standard meaning of the term.
Why other options are wrong: (2) one who hates mankind ❌ — This describes a "misanthrope," not "misogynist."
(3) one who hates marriage ❌ — This describes a "misogamist," not "misogynist."
(4) one who looks at the dark side of things ❌ — This describes a "pessimist," not "misogynist."
Hence, option (1) is the correct one-word substitution/meaning for "Misogynist."
Q.68: 'We are going to discuss all the issues in detail.'
The form 'be going to' underlined in the sentence above expresses:
(1) action in the near future.
(2) action in the uncertain future.
(3) forced action in future.
(4) probable action in future.
Correct Answer: (1) action in the near future.
Grammar Rule — "be going to":
The structure "be going to + base verb" is used to express a planned or intended action that is expected to happen in the near future, based on a present decision or plan already made.
Application to the sentence:
"We are going to discuss all the issues in detail" indicates a pre-planned, decided intention to have a discussion soon — i.e., an action set to occur in the near future.
Why other options are wrong: (2) action in the uncertain future ❌ — "Be going to" indicates a fairly certain, planned action, not an uncertain one.
(3) forced action in future ❌ — There is no sense of compulsion or force in the sentence; it simply states an intention/plan.
(4) probable action in future ❌ — "Be going to" expresses a decided/planned action, not merely a probability or possibility.
Hence, option (1) is the correct answer.
Q.69: 'Valmiki is the Homer of India.'
The underlined proper noun ('Homer') in the sentence above has been used as a/an ________ noun.
(a) Common
(b) Collective
(c) Material
(d) Abstract
(1) (d) Only
(2) (c) Only
(3) (a) Only
(4) (b) Only
Correct Answer: (3) (a) Only — Common Noun
Grammar Rule:
A Proper Noun (like "Homer," the famous Greek poet) can sometimes be used to represent a whole class or quality shared by other individuals — in such cases, it functions as a Common Noun.
Application to the sentence:
"Valmiki is the Homer of India" means Valmiki possesses the same qualities/greatness as Homer (a great epic poet). Here, "Homer" is not referring to the specific historical individual alone, but rather to the class/category of "great epic poets" — hence, it is used as a Common Noun.
Why other options are wrong: (b) Collective ❌ — A collective noun refers to a group treated as a single unit (e.g., "team," "flock"), which doesn't apply here.
(c) Material ❌ — A material noun refers to substances/materials (e.g., "gold," "wood"), which doesn't apply here.
(d) Abstract ❌ — An abstract noun refers to an idea, quality, or state (e.g., "honesty," "kindness"), which doesn't apply here since "Homer" refers to a class of people, not an abstract quality.
Hence, option (3) (a) Only is the correct answer.
Q.70: ________ your income before spending it recklessly.
Complete the sentence choosing the correct option.
(1) Cast out
(2) Cast up
(3) Cast about
(4) Cast off
Correct Answer: (2) Cast up
Meaning of "Cast up":
The phrasal verb "cast up" means "to calculate, add up, or total (a sum/amount)". In this sentence, it means "calculate/add up your income before spending it recklessly."
Why other options are wrong: (1) Cast out ❌ — Means "to expel or drive away," unrelated to calculating income.
(3) Cast about ❌ — Means "to search or look for something," unrelated to calculating income.
(4) Cast off ❌ — Means "to discard or get rid of something," unrelated to calculating income.
Hence, option (2) Cast up is the correct phrasal verb to complete the sentence meaningfully.
Q.71: The word which means 'Notice of death, especially in a newspaper' is:
(1) Sojourn
(2) Summons
(3) Obituary
(4) Exile
Correct Answer: (3) Obituary
Meaning:
An "Obituary" is a notice of a person's death, typically published in a newspaper, often including a short biography of the deceased. This exactly matches the given definition.
Why other options are wrong: (1) Sojourn ❌ — Means "a temporary stay" somewhere, unrelated to death notices.
(2) Summons ❌ — Means "an official order to appear" (usually in court), unrelated to death notices.
(4) Exile ❌ — Means "the state of being barred from one's home country," unrelated to death notices.
Hence, option (3) Obituary is the correct answer.
Q.72: What is the meaning of 'To blow one's own trumpet'?
(1) to praise oneself
(2) to blow a trumpet at a programme
(3) to accompany a band of musicians
(4) to enjoy oneself
Correct Answer: (1) to praise oneself
Meaning:
The idiom "to blow one's own trumpet" means "to boast about or praise oneself", especially about one's own achievements or abilities, often in an excessive or self-important manner.
Why other options are wrong: (2) to blow a trumpet at a programme ❌ — This is the literal meaning, not the idiomatic sense intended.
(3) to accompany a band of musicians ❌ — Unrelated to the idiomatic meaning of self-praise.
(4) to enjoy oneself ❌ — Unrelated to the idiom; this does not convey the sense of boasting.
Hence, option (1) to praise oneself is the correct idiomatic meaning.
Q.73: The word which means 'notorious' is spelt correctly as ________
(1) Errant
(2) Errand
(3) Arrant
(4) Arrand
Correct Answer: (3) Arrant
Meaning: "Arrant" means "complete, utter, or notorious" (used to intensify a negative quality, e.g., "arrant nonsense," "arrant fool"). This exactly matches the given meaning of "notorious."
Why other options are wrong: (1) Errant ❌ — Means "erring, straying from the proper course, or behaving wrongly" (e.g., "errant knight," "errant behaviour") — this is a different word with a different meaning, though similar in spelling.
(2) Errand ❌ — Means "a short trip taken to do a task," an entirely unrelated word.
(4) Arrand ❌ — This is simply a misspelling; no such word exists.
Hence, option (3) Arrant is the correctly spelt word meaning "notorious."
Q.74: They were working hand in glove with the authorities.
Identify the correct meaning of the underlined phrase.
(1) in co-operation
(2) within reach
(3) in control
(4) indifferently
Correct Answer: (1) in co-operation
Meaning:
The idiom "hand in glove" means "in very close association or co-operation with someone" (often used in a secretive or collusive sense, but generally denotes close partnership/cooperation).
Why other options are wrong: (2) within reach ❌ — Means "easily accessible," unrelated to the idiom's meaning.
(3) in control ❌ — Means "having authority over something," which does not match the idiom's sense of partnership/cooperation.
(4) indifferently ❌ — Means "without interest or concern," which is opposite to the close cooperative sense of the idiom.
Hence, option (1) in co-operation is the correct meaning of "hand in glove."
Q.75: 'He gave out that he was soon going to Canada.'
The phrase underlined in the sentence above means:
(1) announced
(2) admitted
(3) shared the news
(4) suggested
Correct Answer: (1) announced
Meaning:
The phrasal verb "gave out" (in this context) means "announced or made known publicly". It is used when someone declares or states information openly, often formally.
Why other options are wrong: (2) admitted ❌ — Means "confessed to something, especially something wrong," which does not fit the neutral, informative tone of the sentence.
(3) shared the news ❌ — This is close in meaning but is a looser paraphrase; "announced" is the more precise, standard meaning of "gave out" in this formal/public declaration sense.
(4) suggested ❌ — Means "proposed an idea tentatively," which does not match the more definite, declarative sense of "gave out."
Hence, option (1) announced is the most precise and correct meaning of "gave out" in this context.
Q.76: 'If I had money, I might go in for a new car.'
The sentence above expresses a/an ________ condition.
(1) Impossible
(2) Probable
(3) Improbable
(4) General Truth
Correct Answer: (3) Improbable
Grammar Rule — Second Conditional:
The structure "If + Past Simple, ... would/might/could + base verb" is used to express a hypothetical, unlikely, or improbable condition in the present/future — something that is imagined but not currently true or likely to happen.
Application to the sentence:
"If I had money, I might go in for a new car" implies that the speaker does not currently have money, and buying a new car is presented as an unlikely/hypothetical possibility. This is a classic example of the Second Conditional, which expresses improbable or unreal present conditions.
Why other options are wrong: (1) Impossible ❌ — Impossible (unreal past) conditions use the Third Conditional structure ("If + Past Perfect, would have + past participle"), not this structure.
(2) Probable ❌ — Probable/likely conditions use the First Conditional structure ("If + Present Simple, will + base verb"), not this structure.
(4) General Truth ❌ — General truths use the Zero Conditional structure ("If + Present Simple, Present Simple"), not this structure.
Hence, option (3) Improbable is the correct answer.
Q.77: Identify the following sentence punctuated correctly.
The Prince asked why are you so sorrowful.
(1) The Prince asked, "Why are you so sorrowful!"
(2) The Prince asked, "Why are you so sorrowful?"
(3) The Prince asked Why are you so sorrowful?
(4) The Prince asked, "why are you so sorrowful!"
Correct Answer: (2) The Prince asked, "Why are you so sorrowful?"
Punctuation Rules Applied:
1. Comma before direct speech:
A comma is placed after the reporting verb ("asked,") before the quotation begins.
2. Quotation marks:
The exact words spoken must be enclosed in double quotation marks (" ").
3. Capital letter:
The first word inside the quotation marks ("Why") must begin with a capital letter, since it starts a new sentence (the direct question).
4. Correct terminal punctuation:
Since this is a direct question ("Why are you so sorrowful"), it must end with a question mark (?) inside the quotation marks, not an exclamation mark.
Correct sentence: The Prince asked, "Why are you so sorrowful?"
Why other options are wrong: (1) ❌ — Incorrectly uses an exclamation mark (!) instead of a question mark, since this is a question, not an exclamation.
(3) ❌ — Missing quotation marks around the direct speech entirely.
(4) ❌ — Incorrectly uses a lowercase "why" (should be capitalized as it starts the quoted sentence) and an exclamation mark instead of a question mark.
Hence, option (2) is the correctly punctuated sentence.
Q.78: All his efforts to win over his adversary have ended in smoke.
Select the correct meaning of the underlined phrase.
(1) destroyed by smoke
(2) ended in nothing
(3) became reason for rumour
(4) ended in darkness
Correct Answer: (2) ended in nothing
Meaning:
The idiom "ended in smoke" means that something (an effort, plan, or attempt) failed completely and produced no result — it "ended in nothing," just as smoke disappears into thin air leaving nothing behind.
Why other options are wrong: (1) destroyed by smoke ❌ — This is a literal interpretation, not the idiomatic meaning intended.
(3) became reason for rumour ❌ — Unrelated to the idiom's actual meaning.
(4) ended in darkness ❌ — Unrelated to the idiom's meaning; the idiom is about the disappearance/failure of an effort, not literal or figurative "darkness."
Hence, option (2) ended in nothing is the correct meaning of "ended in smoke."
Q.79: 'He doesn't have college education, still he makes more money than most graduates.'
The sentence connector underlined in the sentence above expresses:
(1) Consequence
(2) Addition
(3) Contrast
(4) Conclusion
Correct Answer: (3) Contrast
Function of "still" as a Connector:
The word "still" (when used as a sentence connector) expresses contrast or an unexpected result — it shows that despite one fact (lack of college education), something contrary or unexpected happens (making more money than graduates).
Application to the sentence:
"He doesn't have college education, still he makes more money than most graduates" — here, "still" connects two contrasting ideas: lack of formal education vs. earning more than educated people. This shows a clear contrast between expectation and reality.
Why other options are wrong: (1) Consequence ❌ — Consequence connectors (e.g., "therefore," "so") show a cause-effect relationship, not contrast.
(2) Addition ❌ — Addition connectors (e.g., "moreover," "furthermore") add extra similar information, not contrasting information.
(4) Conclusion ❌ — Conclusion connectors (e.g., "in conclusion," "thus") are used to sum up or conclude an argument, not to show contrast.
Hence, option (3) Contrast is the correct answer.
Q.80: Mary was the rightful successor to the English throne.
Select the correct antonym for the underlined word.
(1) inheritor
(2) predecessor
(3) agitator
(4) supporter
Correct Answer: (2) predecessor
Meaning of "Successor":
A "successor" is a person who comes after and takes over a position/role from someone else (e.g., takes the throne after the previous ruler).
Meaning of "Predecessor" (Antonym):
A "predecessor" is a person who held a position/role before the current person — i.e., the one who came before, as opposed to "successor" who comes after. This is the exact opposite of "successor."
Why other options are wrong: (1) inheritor ❌ — This is actually a synonym of "successor" (one who inherits/receives), not an antonym.
(3) agitator ❌ — Means "one who stirs up public feeling," unrelated to the concept of succession.
(4) supporter ❌ — Means "one who backs or helps," unrelated to the concept of succession.
Hence, option (2) predecessor is the correct antonym of "successor."
Q.81:
(a) Wise enemy is better than foolish friend.
(b) Houses are made of the brick and the cement.
(c) Honesty is the best policy.
Identify the correct sentence/s.
(1) (a) Only
(2) (b) and (c) Only
(3) (b) Only
(4) (c) Only
Correct Answer: (4) (c) Only
(a) Wise enemy is better than foolish friend. ❌
Singular countable common nouns ("enemy," "friend") used in a general/generic sense require the indefinite article "a" before them. The correct sentence should be: "A wise enemy is better than a foolish friend." Hence, this sentence is incorrect as written.
(b) Houses are made of the brick and the cement. ❌
"Brick" and "cement" are used here as material/uncountable nouns in a general sense, and general/uncountable nouns used generically do not take the definite article "the." The correct sentence should be: "Houses are made of brick and cement." Hence, this sentence is incorrect as written.
(c) Honesty is the best policy. ✅
"Honesty" is an abstract noun used in a general sense (correctly without an article), and "the best policy" correctly uses "the" with the superlative degree adjective "best." This sentence is grammatically correct.
Hence, only (c) is a correct sentence — option (4) is the right answer.
Q.82: Select the correctly punctuated sentence from the following alternatives.
(1) How many r's are there in 'referred' I asked.
(2) "How many r's are there in 'referred?" I asked.
(3) "How many rs are there in 'referred? I asked.
(4) How many r's are there in 'referred', I asked.
Correct Answer: (2) "How many r's are there in 'referred?" I asked.
Punctuation Rules Applied:
1. Quotation marks for direct speech:
Since this is a direct question being asked, the entire spoken sentence must be enclosed in double quotation marks (" ").
2. Apostrophe for plural of a letter:
When forming the plural of a single letter (like "r"), an apostrophe + "s" (r's) is used to avoid confusion, as seen correctly in this option.
3. Single quotes for the word being referred to:
The word "referred" is being discussed as a word itself (not used in its normal sense), so it is correctly enclosed in single quotation marks ('referred').
4. Question mark placement:
Since the quoted sentence itself is a question, the question mark is placed appropriately within the quotation.
Why other options are wrong: (1) ❌ — Missing quotation marks around the direct speech entirely.
(3) ❌ — Missing apostrophe in "rs" (should be "r's") and missing closing quotation mark.
(4) ❌ — Missing opening and closing quotation marks around the direct speech; incorrectly uses a comma instead of proper quotation structure.
Hence, option (2) is the correctly punctuated sentence.
Q.83: The meaning 'Property inherited from one's father or ancestors' is substituted correctly by the word:
(1) Alimony
(2) Hereditary
(3) Patrimony
(4) Matrimony
Correct Answer: (3) Patrimony
Meaning: "Patrimony" means "property or estate inherited from one's father or ancestors" (from Latin "pater" = father). This exactly matches the given definition.
Why other options are wrong: (1) Alimony ❌ — Means "an allowance paid to a spouse after separation/divorce," unrelated to inherited property.
(2) Hereditary ❌ — This is an adjective meaning "passed down from generation to generation," but it is not a noun referring specifically to inherited property; it describes a quality/characteristic, not the property itself.
(4) Matrimony ❌ — Means "the state of being married," entirely unrelated to inherited property.
Hence, option (3) Patrimony is the correct one-word substitution for the given meaning.
Q.84: The noun, pronoun or noun phrase which follows a/an ________ verb is called its 'object.'
(1) Intransitive
(2) Transitive
(3) Strong
(4) Weak
Correct Answer: (2) Transitive
Definition:
A transitive verb is a verb that requires a direct object (a noun, pronoun, or noun phrase) to complete its meaning. The action of the verb passes onto/affects this object.
Example: "She reads books." — Here, "books" is the object that follows the transitive verb "reads."
Why other options are wrong: (1) Intransitive ❌ — An intransitive verb does not take a direct object; its meaning is complete without one (e.g., "He sleeps.").
(3) Strong ❌ — "Strong verbs" refer to a classification based on how verbs form their past tense (by changing an internal vowel, e.g., "sing-sang-sung"), unrelated to objects.
(4) Weak ❌ — "Weak verbs" refer to verbs that form their past tense by adding "-ed" (e.g., "walk-walked"), unrelated to objects.
Hence, option (2) Transitive is the correct answer.
Q.85: She handed me a bunch of flowers.
Select the correct passive voice of the above.
(a) A bunch of flowers was handed to me.
(b) I was handed a bunch of flowers by her.
(c) A bunch of flowers were handed to me.
(d) I have been handed a bunch of flowers.
(1) (a) and (b) Only
(2) (c) Only
(3) (d) Only
(4) (b) Only
Correct Answer: (1) (a) and (b) Only
Background: The active sentence "She handed me a bunch of flowers" has two objects — an indirect object ("me") and a direct object ("a bunch of flowers"). When a sentence has two objects, either object can become the subject of the passive sentence.
(a) A bunch of flowers was handed to me. ✅
Here, the direct object "a bunch of flowers" becomes the subject. Since "bunch" (singular) is the subject, the singular verb "was" is correctly used. This is a grammatically correct passive sentence.
(b) I was handed a bunch of flowers by her. ✅
Here, the indirect object "me" becomes the subject ("I"), which is also a valid and commonly used passive construction with double-object verbs. This is grammatically correct.
(c) A bunch of flowers were handed to me. ❌
The subject "A bunch of flowers" is singular (bunch = singular noun), so it requires the singular verb "was," not the plural "were." This sentence has a subject-verb agreement error.
(d) I have been handed a bunch of flowers. ❌
This uses the present perfect passive tense, which does not match the past simple tense of the original active sentence ("handed"). The tense should remain consistent, so this is incorrect.
Hence, (a) and (b) are the correct passive voice sentences — option (1) is the right answer.
Q.86: The correct suffixes to form Diminutives from the words 'Book' and 'Weak' respectively are:
(1) '-y' and '-en'
(2) '-er' and '-ade'
(3) '-ish' and '-ness'
(4) '-let' and '-ling'
Correct Answer: (4) '-let' and '-ling'
Meaning of Diminutive Suffix:
A diminutive suffix is added to a word to indicate smallness, or to form a related smaller/lesser version of the original noun.
Application: Book + let = Booklet ✅ — meaning "a small book/pamphlet." The suffix "-let" correctly forms the diminutive of "book."
Weak + ling = Weakling ✅ — meaning "a person or thing that is physically weak." The suffix "-ling" correctly forms the diminutive of "weak."
Why other options are wrong: (1) '-y' and '-en' ❌ — "Booky" and "Weaken" are not standard diminutive forms; "weaken" is actually a verb meaning "to make weak," not a diminutive noun.
(2) '-er' and '-ade' ❌ — "Booker" and "Weakade" are not valid diminutive words.
(3) '-ish' and '-ness' ❌ — "Bookish" (meaning fond of books) and "Weakness" (meaning the state of being weak) are not diminutive forms; they express different grammatical meanings.
Hence, option (4) '-let' and '-ling' is the correct pair of diminutive suffixes.
Q.87: Identify the correct sentences.
(a) The girl which is standing near the counter is a television actress.
(b) The table which we bought yesterday is made of teak wood.
(c) The gentleman who came in the morning has left a note for you.
(1) (c) only
(2) (a) and (b) only
(3) (b) and (c) only
(4) (a), (b) and (c)
Correct Answer: (3) (b) and (c) only
Rule for Relative Pronouns: "Who" is used for persons, and "which" is used for things/animals/objects — never for people.
(a) The girl which is standing near the counter is a television actress. ❌
"Girl" refers to a person, so the relative pronoun should be "who," not "which." The correct sentence should be: "The girl who is standing near the counter is a television actress." Hence, this sentence is incorrect as written.
(b) The table which we bought yesterday is made of teak wood. ✅
"Table" is a thing/object, so "which" is correctly used here. This sentence is grammatically correct.
(c) The gentleman who came in the morning has left a note for you. ✅
"Gentleman" refers to a person, so "who" is correctly used here. This sentence is grammatically correct.
Hence, only (b) and (c) are correct sentences — option (3) is the right answer.
All four words in this group are correctly spelt: "amateur" (one who engages in an activity as a hobby), "tentative" (not fixed/provisional), "contingency" (a possible future event), and "summarize/summarise" (to give a brief statement of the main points — both spellings are acceptable in British/American English).
Errors in other options:
(1) ❌
"restaurent" should be "restaurant"; "gaurantee" should be "guarantee". ("drought" and "accessible" are correct.)
(2) ❌
"truely" should be "truly"; "achive" should be "achieve". ("brevity" and "neighbour" are correct.)
(3) ❌
"hight" should be "height". ("light," "fight," and "might" are correct.)
Hence, option (4) is the group with all words spelt correctly.
Q.89: Choose the grammatically correct sentence from the alternatives given below.
(1) My sister is cooking dinner every evening.
(2) My sister was cooking dinner every evening.
(3) My sister have been cooking dinner every evening.
(4) My sister cooks dinner every evening.
Correct Answer: (4) My sister cooks dinner every evening.
Grammar Rule:
The phrase "every evening" indicates a habitual, repeated action that happens regularly. Such habitual actions are correctly expressed using the Present Simple Tense (Subject + base verb/verb+s).
(4) My sister cooks dinner every evening. ✅
This correctly uses the Present Simple Tense ("cooks") with the third-person singular subject ("sister"), matching the habitual nature of the action indicated by "every evening."
Why other options are wrong: (1) ❌ — "is cooking" is the Present Continuous Tense, used for actions happening right now or temporarily, not for regular habitual actions like "every evening."
(2) ❌ — "was cooking" is the Past Continuous Tense, which doesn't fit with "every evening" (implying an ongoing regular practice, not a single past action in progress).
(3) ❌ — "have been cooking" — apart from being a tense mismatch (Present Perfect Continuous), there is also a subject-verb agreement error: it should be "has been cooking" for third-person singular "sister," not "have been cooking."
Hence, option (4) is the grammatically correct sentence.
Q.90: Match the following words with their synonyms.
(a) Renown → (iv) Fame
"Renown" means "fame or widespread reputation." Hence, "Fame" is its correct synonym.
(b) Shrewd → (i) Cunning
"Shrewd" means "having sharp judgement, especially in practical matters; clever, often in a cunning way." Hence, "Cunning" is its correct synonym.
(c) Transient → (iii) Brief
"Transient" means "lasting only for a short time; temporary." Hence, "Brief" is its correct synonym.
(d) Stern → (ii) Harsh
"Stern" means "serious and strict; harsh in manner or appearance." Hence, "Harsh" is its correct synonym.
Hence, option (3) correctly matches all the word pairs.
Q.91: Identify from the following the affirmative sentence with the correct word order or sequence.
(a) Let's open the window.
(b) Let's open not the window.
(c) Let the window to open.
(d) We shall open the window to let.
(1) (c) Only
(2) (a) Only
(3) (b) Only
(4) (d) Only
Correct Answer: (2) (a) Only
Rule for "Let" Imperative Sentences (First Person Plural Suggestion):
The correct structure for a "let's" (let us) suggestion/proposal sentence is: Let's/Let us + base verb + object.
(a) Let's open the window. ✅
This follows the correct structure: "Let's" + base verb ("open") + object ("the window"). This is a correctly formed affirmative imperative sentence.
(b) Let's open not the window. ❌
This sentence has incorrect word order for a negative construction (and the question asks about an affirmative sentence anyway); the "not" is also misplaced — the correct negative form would be "Let's not open the window."
(c) Let the window to open. ❌
Incorrect structure; "let" is followed by an object + base verb (without "to"), not an infinitive with "to." Also, the word order and sense are unclear/unconventional.
(d) We shall open the window to let. ❌
This has jumbled/incorrect word order; "to let" at the end makes no grammatical sense in this context.
Hence, only (a) has the correct word order — option (2) is the right answer.
Q.92: Choose the word from the following that is opposite in meaning of the word "lively".
(1) dull
(2) opaque
(3) unclear
(4) unreal
Correct Answer: (1) dull
Meaning of "Lively":
"Lively" means "full of energy, spirited, active, or vivacious."
Meaning of "Dull" (Antonym):
"Dull" means "lacking interest or excitement; not lively or energetic," which is the direct opposite of "lively."
Why other options are wrong: (2) opaque ❌ — Means "not transparent; not able to be seen through," unrelated to energy/liveliness.
(3) unclear ❌ — Means "not easy to understand," unrelated to energy/liveliness.
(4) unreal ❌ — Means "not real or genuine; imaginary," unrelated to energy/liveliness.
Hence, option (1) dull is the correct antonym of "lively."
Q.93: Choose from the following the correct words which semantically match the words 'Norm', 'Quake' and 'Relate' respectively:
(1) 'Standard', 'Shake' and 'Tell'
(2) 'Rule', 'Shake' and 'Connect'
(3) 'Standard', 'Shake' and 'Recall'
(4) 'Standard', 'Quick' and 'Narrate'
Correct Answer: (1) 'Standard', 'Shake' and 'Tell'
Meaning of "Norm": A "norm" refers to a standard or accepted pattern/level considered typical for a group. Hence, "Standard" correctly matches "Norm."
Meaning of "Quake": "Quake" means "to shake or tremble," typically due to fear or a physical event (like an earthquake). Hence, "Shake" correctly matches "Quake."
Meaning of "Relate": "Relate" (in the sense used here) means "to narrate or tell (a story/account)." Hence, "Tell" correctly matches "Relate."
Why other options are wrong: (2) ❌ — "Connect" reflects a different sense of "relate" (to associate/link), not the "tell/narrate" sense intended here.
(3) ❌ — "Recall" means "to remember," which does not match the "tell/narrate" sense of "relate."
(4) ❌ — "Quick" does not match "Quake" in meaning at all (unrelated words).
Hence, option (1) is the correct semantic match for all three words.
Q.94: How many subordinate clauses are present in the given sentence?
'I feel that he will come here if we send him the money.'
(1) four
(2) one
(3) three
(4) two
Correct Answer: (4) two
Sentence Analysis:
"I feel that he will come hereif we send him the money."
Main (Independent) Clause: "I feel" — this can stand alone as a complete sentence.
Subordinate Clause 1: "that he will come here" — This is a noun clause introduced by "that," functioning as the object of the verb "feel." It cannot stand alone.
Subordinate Clause 2: "if we send him the money" — This is an adverb clause of condition introduced by "if," modifying the verb "will come" in the first subordinate clause. It cannot stand alone either.
Therefore, the sentence contains a total of two subordinate clauses: one noun clause ("that he will come here") and one adverb clause of condition ("if we send him the money").
Hence, option (4) two is the correct answer.
Q.95: Children screamed in horror.
Identify the correct meaning of the underlined item in the given context.
(1) delight
(2) atrocity
(3) terror
(4) appeal
Correct Answer: (3) terror
Meaning of "Horror":
"Horror" means an intense feeling of fear, dread, or shock, essentially meaning "terror." In the given context, "Children screamed in horror" means the children screamed out of intense fear/terror.
Why other options are wrong: (1) delight ❌ — Means "great pleasure or joy," which is the opposite of the fear expressed by "horror."
(2) atrocity ❌ — Refers to "an extremely cruel or brutal act," which is a noun describing an act, not the feeling/emotion experienced by the children.
(4) appeal ❌ — Means "a serious request" or "attractiveness," unrelated to the fear expressed by "horror."
Hence, option (3) terror is the correct meaning of "horror" in this context.
Q.96: The idea of inclusive growth is very significant as:
(1) it heaps the gains of growth primarily on a small segment of the country.
(2) it reflects the Government's various economic policies and decisions.
(3) it helps the Government to remind/to recall its past.
(4) it does not ignore the older heterodox criteria of growth measurement.
Correct Answer: (2) it reflects the Government's various economic policies and decisions.
Passage Reference:
The passage clearly states that the idea of inclusive growth "constitutes the defining concept behind this Government's various economic policies and decisions." This directly supports option (2).
Why other options are wrong: (1) ❌ — The passage states the opposite: inclusive growth is valued when gains are shared widely among the population, NOT heaped on a small segment. Heaping gains on a small segment is described as something that should not be a "cause for celebration."
(3) ❌ — The passage does not discuss inclusive growth as a tool to help the Government "remember/recall its past"; this is not mentioned or implied anywhere in the passage.
(4) ❌ — The passage discusses the "older heterodox criteria" only in reference to the specific method of measuring growth via the bottom quintile's income, not as a general reason why inclusive growth itself is significant. This misattributes a specific measurement-related point to the overall significance of the idea.
Hence, option (2) is the correct answer.
Q.97: "The latter is cause for celebration but not the former."
The statement occurring in the passage means:
(1) The inclusive growth must be an instrument and not an end in itself.
(2) The new criteria for measuring inclusive growth are better than the older heterodox criteria.
(3) The poor segment of the country is the real claimant of growth and not a small rich segment of population.
(4) The benefits of growth are shared widely by the population and not given to a small segment only.
Correct Answer: (4) The benefits of growth are shared widely by the population and not given to a small segment only.
Passage Reference:
The full sentence in context reads: "A nation interested in inclusive growth views the same growth differently depending on whether the gains of the growth are heaped primarily on a small segment or shared widely by the population. The latter is cause for celebration but not the former."
Here, "the former" refers to "gains heaped primarily on a small segment," and "the latter" refers to "gains shared widely by the population." The statement means that when growth benefits are shared widely (the latter), it is something to celebrate — but not when benefits are concentrated in a small segment (the former). This directly matches option (4).
Why other options are wrong: (1) ❌ — This is a separate idea mentioned elsewhere in the passage ("growth must not be treated as an end in itself but as an instrument"), not what this specific sentence about "the latter" and "the former" refers to.
(2) ❌ — This is unrelated to the "former/latter" comparison; it concerns a different point about measurement criteria discussed later in the passage.
(3) ❌ — While related in spirit, this option incorrectly frames it as "poor vs. rich segment as claimants," which is not the precise meaning of the former/latter comparison — the passage is about how widely the gains are shared, not about who the "real claimant" is.
Hence, option (4) is the correct and most precise interpretation of the given statement.
Q.98: The underlying argument in the passage is a plea for:
(1) micro-structural changes in the Government's policies.
(2) real inclusive growth in the country.
(3) redefining the new criteria for nation's economic growth.
(4) achieving faster growth than in the past.
Correct Answer: (2) real inclusive growth in the country.
Passage Analysis:
Throughout the passage, the central and recurring theme is "inclusive growth" — growth that spreads its benefits widely across the population, especially reaching the poorest segments, rather than being concentrated among a few. The passage discusses why growth alone is insufficient, why redistribution mechanisms are needed, and how to measure whether growth is truly inclusive. This entire argument builds a case for achieving genuine, real inclusive growth in the country.
Why other options are wrong: (1) ❌ — The passage explicitly states: "We are not considering the kinds of micro-structural changes that we need to conceptualize and to implement," meaning this is specifically NOT the focus of the passage.
(3) ❌ — While the passage does suggest a specific way to measure inclusive growth (via the bottom quintile), this is a supporting detail/tool within the argument, not the underlying/central plea of the entire passage.
(4) ❌ — While faster growth is mentioned as important, the passage's core argument is not simply about achieving "faster growth," but ensuring that growth (fast or otherwise) is inclusive and reaches all segments of society, especially the poor. Growth alone, without inclusiveness, is explicitly said to be "necessary but not sufficient."
Hence, option (2) is the correct and most comprehensive answer, capturing the passage's underlying argument.
Q.99: It is essential on the part of the Government:
(1) to always remember its past performance.
(2) to devise mechanism/s to redistribute gains to those left out of market process.
(3) to compare its growth to the growth of other nations.
(4) to promote micro-structural changes in its policies and decisions.
Correct Answer: (2) to devise mechanism/s to redistribute gains to those left out of market process.
Passage Reference:
The passage explicitly states: "policies for promoting growth need to be complemented with policies to ensure that more and more people join in the growth process and further, that there are mechanisms in place to redistribute some of the gains to those who are unable to partake in the market process and hence, get left behind." This directly supports option (2).
Why other options are wrong: (1) ❌ — While the passage mentions India's growth compared to "its own past," it does not suggest that the Government must essentially "always remember its past performance" as a core requirement; this is not the passage's central argument.
(3) ❌ — Although the passage mentions India has grown fast "in comparison with other nations," this comparison is mentioned only briefly at the start as context, not as an essential ongoing task for the Government according to the passage's argument.
(4) ❌ — The passage explicitly states that it is NOT considering "the kinds of micro-structural changes that we need to conceptualize and to implement," meaning this is specifically excluded from the passage's focus, not something deemed essential.
Hence, option (2) is the correct answer, directly supported by the passage.
Q.100: In the light of the argument in the passage, the true statement/s is/are:
(a) The idea of inclusive growth takes note of the growth in the income of the poorest sections of the population.
(b) A nation's progress can truly be measured in terms of the progress of its poorest segment.
(c) The faster development of Indian economy is feasible.
(d) The progress of the poorest segment (20% of population) can be measured in terms of growth in per capita income of the segment.
(1) (d) Only
(2) (a), (b), (c) and (d)
(3) (c) Only
(4) (a) and (b) Only
Correct Answer: (2) (a), (b), (c) and (d)
(a) ✅
The passage states this approach "simply looks at the growth of income of the poorest sections of the population," confirming that inclusive growth takes note of the poorest sections' income growth.
(b) ✅
The passage suggests: "A simple way of giving this idea of inclusive growth a sharper form is to measure a nation's progress in terms of the progress of its poorest segment (the bottom 20 per cent of the population)." This confirms the statement.
(c) ✅
The passage opens by stating "there cannot be any room for complacency because it is possible for Indian economy to develop even faster," confirming that faster development is feasible.
(d) ✅
The passage states: "One could measure the per capita income of the bottom quintile of the population and also calculate the growth rate of income," confirming this measurement approach for the poorest 20%.
Since all four statements (a), (b), (c), and (d) are supported by the passage, option (2) is the correct answer.
 सेवा, संयुक्त (मुख्य) परीक्षा २०२५, पेपर क्रमांक ०१( मराठी व इंग्रजी)){kind=link}
0 टिप्पण्या